Thuốc lá, rượu và giấc ngủ — ba thứ đổi được mà ít ai đổi

Người ta chấp nhận rằng tuổi tác và bệnh nền làm chậm lành. Ba yếu tố trong bài này thì đổi được, và tác động của chúng không nhỏ.

Vì sao ba yếu tố này đáng nói riêng

• Chúng ảnh hưởng tới mọi vết thương trên cơ thể
• Chúng đổi được, khác với tuổi tác
• Tác động đo được trong các nghiên cứu
• Ít được nhắc khi bác sĩ dặn dò về vết thương
• Người bệnh tự làm được mà không cần thiết bị gì

Đây là nhóm can thiệp mà chính người bệnh giữ toàn quyền quyết định.

Thuốc lá — cơ chế cụ thể

• Nicotin làm mạch máu nhỏ co lại
• Giảm lượng máu tới vùng đang lành
• Khí các bon mô nô xít chiếm chỗ ô xy trong máu
• Ảnh hưởng tới tế bào tạo mô mới
• Giảm khả năng chống nhiễm trùng

Năm cơ chế này cộng lại giải thích vì sao đây là yếu tố có tác động lớn nhất trong nhóm đổi được.

Hệ quả thấy được

• Vết thương và vết mổ lành chậm hơn
• Tỷ lệ nhiễm trùng vết mổ cao hơn
• Vết mổ dễ bung hơn
• Xương liền chậm hơn
• Da ghép và vạt da có nguy cơ thất bại cao hơn

Với phẫu thuật thẩm mỹ và các ca cần ghép da thì nhiều bác sĩ yêu cầu bỏ thuốc trước mổ vì lý do này.

Bỏ thuốc trong giai đoạn lành

• Bỏ càng sớm càng tốt
• Vài tuần trước mổ đã thấy khác biệt
• Bỏ trong lúc đang lành vẫn có ích
• Không có mốc nào là quá muộn
• Hãy hỏi bác sĩ về cách hỗ trợ cai

Điểm thứ tư đáng nhấn: người đang có vết thương khó lành thì bỏ ngay lúc này vẫn thay đổi được kết quả.

Thuốc lá điện tử và các dạng khác

• Nicotin dưới dạng nào cũng gây co mạch
• Không phải lựa chọn an toàn cho việc lành
• Bằng chứng về an toàn lâu dài còn chưa đủ
• Hút thụ động cũng có ảnh hưởng
• Hãy nói với bác sĩ về dạng mình đang dùng

Chuyển sang thuốc lá điện tử để dễ lành hơn không phải giải pháp; việc cần là giảm nicotin.

Rượu — ảnh hưởng ngắn hạn

• Ảnh hưởng tới khả năng chống nhiễm trùng
• Gây mất nước
• Làm giấc ngủ kém chất lượng dù dễ ngủ hơn
• Tăng nguy cơ té và bị thương thêm
• Tương tác với một số thuốc đang dùng

Điểm thứ ba là chỗ nhiều người hiểu ngược: rượu làm ngủ nhanh hơn nhưng phá đúng phần giấc ngủ có giá trị phục hồi.

Rượu — ảnh hưởng dài hạn

• Uống nhiều kéo dài ảnh hưởng tới gan
• Ảnh hưởng tới hấp thu dinh dưỡng
• Làm thiếu vi chất liên quan tới việc lành
• Ảnh hưởng tới miễn dịch
• Làm biến chứng sau mổ cao hơn

Với người uống nhiều thường xuyên thì nên nói rõ với bác sĩ trước mổ, vì nó ảnh hưởng tới kế hoạch điều trị.

Rượu và thuốc giảm đau

• Một số nhóm thuốc không nên dùng cùng rượu
• Tăng nguy cơ tổn thương dạ dày hoặc gan
• Tăng tác dụng gây buồn ngủ của một số thuốc
• Làm mờ cảm giác đau nên dễ tải quá mức
• Hãy hỏi dược sĩ về thuốc mình đang dùng

Bài này không nêu tên thuốc hay liều nào; điểm cần nhớ là hỏi trước khi kết hợp.

Giấc ngủ là lúc cơ thể sửa chữa

• Phần lớn việc tái tạo diễn ra trong lúc ngủ
• Thiếu ngủ ảnh hưởng tới miễn dịch
• Thiếu ngủ làm tăng cảm nhận đau
• Đau lại làm khó ngủ, tạo vòng xấu
• Nghỉ ngơi là điều kiện, không phải phần thưởng

Vòng xấu ở điểm thứ tư là lý do việc xử lý đau cho ngủ được cũng là một phần của điều trị.

Làm gì khi đau làm mất ngủ

• Nói với bác sĩ, đừng tự chịu
• Kê cao vùng bị thương khi nằm
• Đổi tư thế để không đè lên vết
• Giữ giờ ngủ đều
• Hạn chế màn hình trước khi ngủ

Rất nhiều người coi mất ngủ vì đau là chuyện phải chịu, trong khi nó ảnh hưởng trực tiếp tới tốc độ lành.

Làm ca đêm và việc lành

• Ngủ ban ngày ngắn và nông hơn
• Khó giữ giờ ngủ đều
• Nên nói với bác sĩ về lịch làm việc của mình
• Có thể cần điều chỉnh lịch trong giai đoạn lành
• Phòng ngủ tối và yên có tác dụng rõ

Người làm ca đêm có vết thương cần chăm là nhóm nên xin điều chỉnh công việc trong thời gian đó.

Căng thẳng kéo dài

• Có bằng chứng ảnh hưởng tới tốc độ lành
• Thường kèm ngủ kém và ăn kém
• Làm giảm khả năng tuân thủ việc chăm vết
• Vận động nhẹ và ngủ đủ giúp giảm
• Hãy nói với bác sĩ nếu nó ảnh hưởng sinh hoạt

Yếu tố này khó đo nên hay bị bỏ qua, nhưng nó đi kèm hai yếu tố còn lại nên cần được nhìn cùng nhau.

Thứ tự ưu tiên nếu phải chọn

• Bỏ thuốc lá có tác động lớn nhất
• Ngủ đủ đứng thứ hai và dễ làm hơn
• Giảm rượu trong giai đoạn lành
• Ăn đủ chất đạm và đủ năng lượng
• Kiểm soát bệnh nền theo chỉ định

Với người không thể làm hết cùng lúc thì bắt đầu từ điều đầu tiên là chọn đúng.

Những gì được quảng cáo mà bằng chứng yếu

• Thực phẩm bổ sung liều rất cao để lành nhanh
• Nước uống đắt tiền hứa tái tạo da
• Miếng dán và thiết bị không rõ nguồn gốc
• Thuốc bôi hứa lành trong vài ngày
• Chế độ ăn cực đoan

Số tiền bỏ vào những thứ này thường lớn hơn số tiền cần để làm đủ năm việc trong danh sách ưu tiên ở trên.

Biết mình đang ở mức nào

• Không hút thuốc, ngủ đủ, ăn đủ thì đang làm hết phần mình
• Đang hút thuốc và có vết khó lành thì bỏ ngay là việc đáng làm nhất
• Sắp mổ thì nói với bác sĩ về thuốc lá và rượu
• Đau làm mất ngủ thì nói với bác sĩ, đừng tự chịu
• Vết không tiến triển sau hai tuần thì đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của mình.

Câu hỏi thường gặp