Cơ thể cần nguyên liệu để xây lại, nên ăn đủ là điều kiện. Nhưng ăn thêm thật nhiều một thứ thì không làm lành nhanh hơn.
Vì sao ăn đủ là điều kiện
- Tái tạo mô cần nguyên liệu để xây
- Hệ miễn dịch hoạt động mạnh hơn nên cần thêm năng lượng
- Vết rộng còn mất dịch và đạm qua bề mặt
- Thiếu nguyên liệu thì quá trình chậm lại
- Đây là phần bị bỏ qua nhiều nhất ở người bệnh nằm lâu
Điểm thứ ba là lý do vết bỏng rộng có nhu cầu dinh dưỡng cao hơn hẳn một vết cắt cùng thời gian lành.
Đủ năng lượng đứng trước mọi thứ khác
- Thiếu năng lượng thì cơ thể phân giải cả cơ để dùng
- Khi đó chất đạm ăn vào bị dùng làm năng lượng
- Không còn cho việc tái tạo
- Nên ăn đủ bữa quan trọng hơn chọn món
- Ăn kiêng giảm cân trong giai đoạn lành là không nên
Nghịch lý ở đây: ăn thêm đạm mà tổng năng lượng vẫn thiếu thì phần đạm đó không tới được vết thương.
Chất đạm
- Là nguyên liệu chính để xây mô mới
- Nhu cầu tăng lên trong giai đoạn lành
- Có trong thịt, cá, trứng, sữa, đậu đỗ
- Chia đều trong các bữa thay vì dồn một bữa
- Người có bệnh thận cần mức riêng, phải hỏi bác sĩ
Điểm cuối rất quan trọng: lời khuyên tăng đạm không áp cho mọi người, và người có bệnh thận phải theo chỉ định riêng.
Các vi chất được nhắc nhiều nhất
- Một số vitamin tham gia vào việc tạo mô liên kết
- Một số khoáng chất liên quan tới miễn dịch và tái tạo
- Thiếu chúng thì việc lành chậm lại
- Bổ sung có ích khi đang thiếu
- Thừa thì không tăng thêm tác dụng
Đây là chỗ mà thị trường thổi lên nhiều nhất, nên bài này không đưa liều — việc đó thuộc về bác sĩ.
Vì sao bổ sung liều cao không giúp
- Cơ thể chỉ dùng được một lượng nhất định
- Phần thừa bị đào thải hoặc tích lại
- Một số chất liều cao gây hại
- Một số tương tác với thuốc đang dùng
- Không rút ngắn được thời gian sinh học
Điểm cuối là điều cốt lõi: quá trình lành có tốc độ riêng, và đủ nguyên liệu chỉ để nó không bị chậm hơn thế.
Nước cũng là một phần
- Mất nước làm giảm lượng máu tới vùng đang lành
- Vết rộng mất nước qua bề mặt
- Người lớn tuổi ít cảm thấy khát
- Nước tiểu vàng đậm là dấu hiệu dễ thấy
- Người có bệnh tim hoặc thận cần mức riêng
Người lớn tuổi thiếu nước mà không khát là tình huống rất thường gặp, nên hãy nhắc uống theo giờ.
Những điều kiêng không có cơ sở
- Kiêng thịt bò cho khỏi sẹo
- Kiêng trứng cho vết khỏi trắng
- Kiêng hải sản cho khỏi ngứa vết
- Kiêng rau muống cho khỏi sẹo lồi
- Kiêng đồ tanh khi có vết hở
Điều đáng lo ở các lời kiêng này là chúng loại bỏ đúng các nguồn đạm tốt nhất, trong lúc cơ thể cần đạm nhất.
Điều nên kiêng thì có cơ sở
- Rượu trong giai đoạn lành
- Thuốc lá
- Đồ ngọt quá nhiều nếu có tiểu đường
- Thực phẩm mình dị ứng thật
- Món không rõ nguồn gốc khi đang yếu
Danh sách thật ngắn hơn nhiều so với danh sách truyền miệng, và nó không gồm nhóm nào giàu đạm.
Người lớn tuổi ăn kém
- Vị giác và khẩu vị giảm theo tuổi
- Vấn đề răng làm khó ăn
- Thuốc có thể làm ăn không ngon
- Sống một mình nên nấu ít
- Thiếu dinh dưỡng làm lành chậm rõ rệt
Đây là nguyên nhân lành chậm rất phổ biến mà ít được tìm tới, vì không ai nghĩ người ăn ba bữa lại thiếu chất.
Cách làm cho người ăn kém
- Chia nhỏ nhiều bữa trong ngày
- Ưu tiên món đậm chất trong lượng nhỏ
- Thêm sữa hoặc món dễ uống giữa bữa
- Làm món mềm nếu vấn đề là răng
- Ăn cùng người khác thì ăn được nhiều hơn
Điểm cuối không phải chuyện tâm lý suông: người lớn tuổi ăn cùng gia đình thường ăn nhiều hơn khi ăn một mình.
Sau mổ thì khác gì
- Nhu cầu năng lượng và đạm tăng lên
- Có hướng dẫn riêng về thời điểm ăn lại
- Ăn lại sớm theo chỉ định thường có lợi
- Đừng tự bỏ bữa vì sợ đau
- Theo hướng dẫn của bác sĩ mổ
Quan niệm phải để bụng rỗng lâu sau mổ đã đổi, và nay việc ăn lại sớm theo chỉ định được ưu tiên.
Khi nào nên gặp người tư vấn dinh dưỡng
- Vết thương rộng hoặc bỏng diện rộng
- Vết mạn tính không lành
- Sụt cân không chủ ý
- Có bệnh thận, gan, hoặc bệnh tiêu hoá
- Đang ăn kiêng vì lý do khác
Với vết mạn tính thì phần dinh dưỡng thường là một trong những chỗ còn cải thiện được, nên đáng đánh giá.
Những gì được bán mà bằng chứng yếu
- Nước uống hứa tái tạo da
- Viên uống hứa hết sẹo
- Bột đắt tiền hứa lành nhanh gấp nhiều lần
- Chế độ ăn cực đoan theo lời mách
- Sản phẩm không rõ thành phần
Số tiền bỏ vào nhóm này thường mua được rất nhiều bữa ăn đủ chất, và bữa ăn thì có cơ sở.
Biết mình đang ở mức nào
- Ăn đủ bữa, đủ đạm, uống đủ nước thì đang làm đúng
- Sụt cân hoặc ăn kém thì nói với bác sĩ
- Vết rộng hoặc sau mổ lớn thì nên được tư vấn dinh dưỡng
- Có bệnh thận hoặc bệnh nền thì đừng tự tăng đạm
- Muốn dùng thực phẩm bổ sung thì hỏi bác sĩ trước
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ hoặc người tư vấn dinh dưỡng về trường hợp cụ thể của mình.
Câu hỏi thường gặp
Có cần ăn nhiều đạm hơn khi có vết thương không?
Nhu cầu chất đạm tăng lên trong giai đoạn lành, nhất là với vết rộng hoặc sau mổ lớn. Mức cụ thể tuỳ người và tuỳ bệnh nền, nên hãy hỏi bác sĩ hoặc người tư vấn dinh dưỡng.
Uống thực phẩm bổ sung liều cao có lành nhanh hơn không?
Không. Bổ sung có ích khi đang thiếu, nhưng thừa thì không tăng thêm tác dụng và một số chất liều cao còn gây hại. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Có phải kiêng thịt bò, trứng, hải sản cho khỏi sẹo không?
Không có cơ sở cho việc kiêng các nhóm thực phẩm này để tránh sẹo, và kiêng quá nhiều làm thiếu đúng nguyên liệu mà cơ thể đang cần. Nếu dị ứng thật thì đó là chuyện khác.
Người lớn tuổi ăn kém thì làm sao?
Chia nhỏ bữa, ưu tiên món giàu đạm và dễ ăn, và nói với bác sĩ. Thiếu dinh dưỡng ở người lớn tuổi là nguyên nhân lành chậm rất phổ biến mà ít được nhận ra.