Uống vài viên rồi thấy đỡ nên ngừng. Đó là cách làm vi khuẩn quen thuốc, và lần sau thì thuốc đó không còn dùng được.
Phần lớn vết thương không cần kháng sinh
- Vết nhỏ, nông, sạch thì giữ sạch là đủ
- Cơ thể tự xử lý lượng vi khuẩn ít
- Kháng sinh không làm vết lành nhanh hơn
- Dùng khi không cần thì chỉ có tác dụng không mong muốn
- Rửa sạch có tác dụng hơn uống thuốc
Điểm thứ ba là hiểu nhầm phổ biến nhất: kháng sinh chống nhiễm trùng, nó không đẩy nhanh việc lành.
Khi nào vết thương thật sự cần
- Vết đã có dấu hiệu nhiễm trùng
- Vết do động vật hoặc người cắn
- Vết sâu, bẩn, có mô dập nát
- Vết ở người có bệnh nền như tiểu đường
- Vết ở người suy giảm miễn dịch
Điểm chung của nhóm này là nguy cơ cao hơn hẳn, và việc quyết định vẫn là của người khám chứ không của người bán thuốc.
Kháng thuốc xảy ra thế nào
- Trong một đám vi khuẩn luôn có con chịu thuốc tốt hơn
- Thuốc diệt con yếu trước
- Dùng không đủ thì con khoẻ còn lại
- Chúng nhân lên và trở thành đa số
- Lần sau thuốc đó không còn tác dụng
Hiểu năm bước này là hiểu vì sao ngừng thuốc khi thấy đỡ lại tệ hơn là không dùng gì.
Bốn cách dùng sai phổ biến nhất
- Tự mua không qua khám
- Ngừng khi thấy đỡ
- Dùng thuốc còn lại của đợt trước
- Dùng thuốc của người khác
- Chia thuốc cho người trong nhà cùng uống
Bốn cách này rất phổ biến ở Việt Nam, và cộng lại chúng là nguyên nhân chính của tình trạng kháng thuốc trong nước.
Vì sao dùng thuốc còn lại là sai
- Lần này có thể là vi khuẩn khác
- Số còn lại không đủ liệu trình
- Thuốc có thể đã quá hạn
- Có thể bảo quản không đúng
- Không biết nó có phù hợp với vết này không
Còn thuốc từ đợt trước cũng nghĩa là đợt trước đã không dùng đủ, và đó là một vấn đề riêng nên nói với bác sĩ.
Cái giá của kháng thuốc
- Nhiễm trùng thông thường trở nên khó điều trị
- Phải dùng thuốc mạnh hơn, đắt hơn
- Thời gian điều trị dài hơn
- Có khi phải nằm viện và tiêm truyền
- Ảnh hưởng tới cả người khác, không chỉ mình
Điểm cuối là điều làm việc này khác mọi chuyện dùng thuốc khác: vi khuẩn kháng thuốc lây được sang người khác.
Dùng đúng khi đã được kê
- Dùng đủ số ngày được chỉ định
- Dùng đúng giờ, đúng khoảng cách giữa các liều
- Không tự tăng hoặc giảm liều
- Đọc hướng dẫn về uống lúc no hay lúc đói
- Báo cho bác sĩ nếu có tác dụng không mong muốn
Bài này không nêu tên thuốc hay liều nào; điểm cần nhớ là làm đúng theo đơn của chính mình.
Khoảng cách giữa các liều quan trọng
- Thuốc cần giữ được nồng độ trong máu
- Bỏ liều làm nồng độ tụt xuống
- Vi khuẩn có cơ hội hồi phục
- Đặt báo giờ nếu hay quên
- Hỏi dược sĩ nếu quên một liều
Uống dồn hai liều để bù liều quên không phải cách đúng, nên hãy hỏi thay vì tự quyết.
Thuốc bôi có kháng sinh
- Cũng góp phần vào kháng thuốc nếu dùng bừa
- Nhiều người dị ứng với một số thành phần trong nhóm này
- Không cần thiết cho vết nhỏ sạch
- Dấu hiệu dị ứng là đỏ ngứa theo đúng vùng bôi
- Hỏi dược sĩ trước khi dùng
Điểm thứ tư đáng nhớ: nhiều người tưởng vết đang nhiễm trùng nặng thêm trong khi thực ra đang dị ứng với thuốc bôi.
Nhóm thuốc sát khuẩn thì khác
- Dùng ngoài để giảm vi khuẩn trên bề mặt
- Không phải kháng sinh
- Một số loại gây tổn thương tế bào đang lành nếu dùng lâu
- Không rót vào vết sâu mỗi ngày
- Hỏi dược sĩ về loại và cách dùng
Cồn và ô xy già thuộc nhóm này, và dùng chúng hằng ngày trên vết đang lành thì lợi ít hơn hại.
Vai trò của dược sĩ ở quầy thuốc
- Tư vấn được về băng gạc và thuốc không cần đơn
- Nói được thuốc nào tương tác với thuốc mình đang dùng
- Chỉ được dấu hiệu nên đi khám
- Không thay được việc khám khi vết đã nhiễm trùng
- Hãy hỏi thay vì tự chọn trên kệ
Rất nhiều người vào quầy thuốc và tự chỉ vào hộp mình từng dùng, trong khi có người có thể tư vấn đứng ngay đó.
Khi nào đi khám thay vì ra quầy thuốc
- Đỏ lan rộng ra quanh vết
- Dịch đục, có mùi
- Sốt hoặc ớn lạnh
- Đau tăng sau ngày thứ hai ba
- Vết ở người có bệnh nền
Với nhóm này thì cần biết vi khuẩn gì và cần thuốc gì, và đó là thứ không quyết được từ bên ngoài quầy thuốc.
Điều nên làm trước khi đi khám
- Đừng uống kháng sinh trước
- Ghi lại diễn biến theo ngày
- Chụp ảnh vết mỗi ngày
- Mang danh sách thuốc đang dùng
- Nói rõ nếu đã từng dị ứng thuốc
Điểm đầu là điều có ích nhất: không uống trước giúp bác sĩ xác định được vi khuẩn và chọn đúng thuốc.
Biết mình đang ở mức nào
- Vết nhỏ sạch thì rửa và giữ sạch, không cần kháng sinh
- Muốn mua thuốc bôi thì hỏi dược sĩ
- Có dấu hiệu nhiễm trùng thì đi khám, đừng tự mua
- Đã được kê thì dùng đủ thời gian, đừng ngừng khi đỡ
- Còn thuốc từ đợt trước thì mang đi hỏi, đừng tự dùng
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về trường hợp cụ thể của mình.
Câu hỏi thường gặp
Vết thương nào cần kháng sinh?
Phần lớn vết thương nhỏ, sạch không cần kháng sinh — giữ sạch là đủ. Kháng sinh dành cho vết đã nhiễm trùng hoặc vết có nguy cơ cao, và việc chỉ định là của bác sĩ.
Uống vài viên thấy đỡ thì ngừng được không?
Không. Ngừng sớm để lại phần vi khuẩn khoẻ nhất, và chúng là nguồn của lần tái phát khó điều trị hơn. Hãy dùng đúng thời gian được chỉ định.
Thuốc bôi có kháng sinh có an toàn hơn không?
Nó cũng góp phần vào kháng thuốc nếu dùng bừa, và nhiều người dị ứng với một số thành phần trong nhóm này. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng.
Vì sao không nên dùng thuốc còn lại của đợt trước?
Vì lần này có thể là vi khuẩn khác, số thuốc còn lại không đủ liệu trình, và thuốc có thể đã quá hạn hoặc bảo quản không đúng.