Loét do tì đè — vết thương phòng được gần như hoàn toàn

Nó không đến từ tai nạn nào. Nó đến từ việc một vùng da bị đè liên tục trong nhiều giờ mà không ai đổi tư thế.

Cơ chế

• Áp lực đè lên mạch máu nhỏ trong da và mô dưới da
• Máu không tới được vùng đó
• Mô thiếu ô xy rồi chết dần
• Tổn thương thường bắt đầu từ lớp sâu đi lên
• Nên bề mặt trông nhẹ hơn thực tế bên dưới

Điểm thứ tư là điều làm nhóm này nguy hiểm: khi da mới chỉ đỏ thì phần mô dưới đã có thể tổn thương nhiều.

Ba lực cùng tác động

• Áp lực thẳng xuống từ trọng lượng cơ thể
• Lực trượt khi người bệnh bị kéo trên mặt giường
• Ma sát với ga giường
• Độ ẩm làm da mềm bợt và dễ tổn thương hơn
• Bốn thứ này cộng dồn

Lực trượt là lý do không nên kéo người bệnh trên ga mà phải nhấc lên khi đổi tư thế.

Các vị trí nguy cơ khi nằm

• Xương cùng, vùng thấp của lưng
• Gót chân
• Hai bên hông, vùng mấu chuyển
• Khuỷu tay và bả vai
• Sau đầu, nhất là ở trẻ và người gầy

Xương cùng và gót chân là hai chỗ chiếm phần lớn các ca, nên đó là hai chỗ phải nhìn mỗi ngày.

Các vị trí nguy cơ khi ngồi

• Hai ụ ngồi dưới xương chậu
• Xương cùng nếu ngồi ngả người
• Mặt sau đùi, chỗ mép ghế
• Gót chân nếu chân treo
• Vùng tiếp xúc với chỗ tì tay

Người ngồi xe lăn có nguy cơ cao hơn người nằm ở một điểm: áp lực dồn vào diện tích nhỏ hơn nhiều.

Ai có nguy cơ

• Người không tự đổi được tư thế
• Người giảm cảm giác nên không thấy khó chịu
• Người gầy, ít lớp mỡ đệm
• Người thiếu dinh dưỡng
• Người có da ẩm do mồ hôi hoặc không kiểm soát được tiểu

Hai yếu tố đầu cộng lại là nguy hiểm nhất: không cảm thấy và không đổi được tư thế thì không có gì cảnh báo.

Dấu hiệu sớm nhất — và cách kiểm

• Một vùng da đỏ trên chỗ xương nhô
• Ấn nhẹ mà không bạc màu đi là dấu hiệu tổn thương
• Vùng đó có thể ấm hơn hoặc mát hơn phần còn lại
• Có thể cứng hơn hoặc mềm nhũn hơn
• Người bệnh có thể nói đau hoặc rát ở đó

Phép ấn xem có bạc màu là công cụ đơn giản nhất và nó phân biệt được đỏ do đè tạm với tổn thương đã bắt đầu.

Đổi tư thế là biện pháp chính

• Đổi mỗi vài giờ khi nằm
• Thường xuyên hơn khi ngồi
• Nhấc lên chứ không kéo trên ga
• Dùng gối để kê và giữ tư thế mới
• Ghi lại giờ đổi để không bỏ lượt

Ghi lại giờ nghe hình thức nhưng nó là cách duy nhất để nhiều người chăm cùng biết lượt vừa rồi là khi nào.

Kê gối cho đúng chỗ

• Kê gối giữa hai đầu gối khi nằm nghiêng
• Kê gối dưới cẳng chân để gót không chạm giường
• Không kê một điểm ngay dưới gót
• Không nằm nghiêng đè hẳn lên mấu xương hông
• Đầu giường không nâng quá cao để tránh trượt

Cho gót treo tự do bằng cách kê cả cẳng chân là mẹo đơn giản mà phòng được một trong hai vị trí hay loét nhất.

Đệm và dụng cụ hỗ trợ

• Có loại đệm giảm áp lực cho người nguy cơ cao
• Đệm không thay được việc đổi tư thế
• Không dùng vòng cao su hình bánh xe
• Không dùng vật cứng kê trực tiếp
• Hỏi nhân viên y tế về loại phù hợp

Vòng cao su từng được dùng rộng rãi nhưng nó tạo áp lực vòng quanh, nên nay không còn được khuyến nghị.

Giữ da sạch và khô vừa phải

• Thay ngay khi ẩm do tiểu hoặc mồ hôi
• Rửa nhẹ, không chà mạnh
• Thấm khô, không để ẩm ở kẽ
• Dùng kem bảo vệ da nếu được hướng dẫn
• Không dùng cồn hay phấn rôm trên vùng nguy cơ

Da ẩm liên tục mềm bợt ra và chịu lực kém hơn nhiều, nên phần này quan trọng không kém đổi tư thế.

Dinh dưỡng trong phòng loét

• Thiếu dinh dưỡng là yếu tố nguy cơ rõ
• Đủ đạm và đủ năng lượng
• Đủ nước
• Người ăn kém cần được đánh giá
• Sụt cân làm mất lớp đệm tự nhiên

Người nằm lâu thường ăn kém dần, và đó là lúc nguy cơ tăng lên mà không ai để ý.

Những gì không nên làm

• Xoa bóp mạnh lên vùng xương nhô đã đỏ
• Kéo người bệnh trên ga giường
• Dùng vòng cao su hoặc vật cứng kê
• Đắp lá, bôi dầu lên vùng đỏ
• Chờ xem vùng đỏ có tự hết không

Điểm cuối là sai lầm phổ biến nhất: vùng đỏ không bạc màu là lúc phải giải phóng áp lực ngay, không phải lúc chờ.

Khi đã có vết loét

• Giải phóng hoàn toàn áp lực khỏi vùng đó
• Cho nhân viên y tế đánh giá độ sâu
• Chăm theo phác đồ, không tự xoay thuốc
• Tiếp tục phòng cho các vùng còn lại
• Đánh giá lại dinh dưỡng

Điểm đầu là điều kiện: không giải phóng áp lực thì không loại băng nào làm vết lành được.

Người chăm ở nhà cần biết gì

• Nhìn toàn bộ da mỗi ngày, nhất là chỗ xương nhô
• Biết phép ấn xem có bạc màu
• Có lịch đổi tư thế và ghi lại
• Biết cách nhấc thay vì kéo
• Biết khi nào phải gọi nhân viên y tế

Năm việc này học trong một buổi và chúng phòng được gần như toàn bộ nhóm vết thương này.

Biết mình đang ở mức nào

• Da bình thường, đổi tư thế đều thì tiếp tục phòng
• Có vùng đỏ không bạc màu thì giải phóng áp lực ngay và báo
• Có vết hở thì cho nhân viên y tế xem
• Vết sâu, có mùi, hoặc kèm sốt thì đi ngay
• Người nằm lâu ăn kém thì đề nghị đánh giá dinh dưỡng

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế về trường hợp cụ thể.

Câu hỏi thường gặp