Đỏ, sưng và mủ là sản phẩm của phản ứng miễn dịch. Miễn dịch yếu thì các dấu hiệu đó mờ đi, trong khi nguy cơ lại cao hơn.
Nghịch lý của nhóm này
- Nguy cơ nhiễm trùng cao hơn
- Nhiễm trùng tiến triển nhanh hơn
- Nhưng dấu hiệu bên ngoài lại nhẹ hơn
- Nên dễ bị phát hiện muộn
- Ngưỡng đi khám vì vậy phải thấp hơn
Hiểu nghịch lý này là hiểu toàn bộ cách theo dõi khác biệt của nhóm này.
Vì sao dấu hiệu mờ
- Đỏ và sưng là do mạch giãn và tế bào miễn dịch tới
- Mủ là tập hợp của tế bào miễn dịch
- Ít tế bào miễn dịch thì ít mủ
- Phản ứng yếu thì đỏ và sưng nhẹ
- Có thể không sốt cao dù nhiễm trùng nặng
Điểm thứ ba đáng nhớ: vết không có mủ không có nghĩa là vết không nhiễm trùng ở nhóm này.
Ai thuộc nhóm này
- Người đang hoá trị hoặc xạ trị
- Người dùng corticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch dài hạn
- Người ghép cơ quan
- Người có bệnh về máu hoặc bệnh tự miễn
- Người tiểu đường kiểm soát kém, người lớn tuổi yếu
Người dùng corticoid dài hạn cho bệnh khớp hoặc bệnh phổi là nhóm đông mà ít ai tự xếp mình vào diện này.
Dấu hiệu nên dựa vào thay thế
- Đau tăng lên dù vết trông không xấu
- Thân nhiệt tăng dù chưa tới mức sốt cao
- Mệt khác thường, ăn kém đi
- Vết không tiến triển như dự kiến
- Cảm giác trong người không ổn
Điểm cuối nghe không khoa học nhưng người bệnh trong nhóm này thường nhận ra sớm nhất bằng chính cảm giác đó.
Đo thân nhiệt là việc nên làm hằng ngày
- Đo cùng giờ mỗi ngày
- Ghi lại để thấy xu hướng
- Biết mốc thân nhiệt cần gọi bác sĩ
- Hỏi trước mốc đó là bao nhiêu với mình
- Đừng dùng thuốc hạ sốt rồi mới đo
Điểm cuối quan trọng: dùng thuốc hạ sốt trước khi báo làm mất đúng thông tin mà bác sĩ cần.
Sốt sau hoá trị là tình huống riêng
- Có giai đoạn bạch cầu xuống thấp sau mỗi đợt
- Trong giai đoạn đó sốt được coi là cần xử lý gấp
- Cần biết trước mốc thân nhiệt và số cần gọi
- Đừng chờ tới sáng
- Hỏi bác sĩ điều trị về hướng dẫn cụ thể
Đây là nhóm mà việc chuẩn bị trước — biết gọi ai, ở đâu, khi nào — quan trọng hơn mọi kiến thức khác.
Chuẩn bị trước khi cần
- Số điện thoại của bác sĩ hoặc khoa điều trị
- Địa chỉ cơ sở y tế cần tới
- Danh sách thuốc đang dùng, để sẵn
- Nhiệt kế và sổ ghi thân nhiệt
- Người nhà biết phải làm gì
Chuẩn bị năm thứ này trong lúc còn ổn là việc đáng làm nhất, vì lúc cần thì không còn thời gian tìm.
Chăm vết thương ở nhóm này
- Rửa tay kỹ trước và sau khi chạm vào vết
- Dùng gạc vô trùng, không dùng vải tái sử dụng
- Thay băng theo đúng lịch
- Không tự bôi thêm gì
- Báo sớm hơn mức bình thường
Với nhóm này thì việc chăm sạch không phải cẩn thận quá mức mà là mức cần thiết.
Phòng ở nơi sinh hoạt
- Tránh vết thương mới — đeo găng khi làm vườn, làm việc nhà
- Không đi chân trần
- Cắt móng cẩn thận, không cắt sâu vào góc
- Cẩn thận với vật nhọn trong bếp
- Xử lý sớm mọi vết xước nhỏ
Với nhóm này thì phòng không có vết thương là biện pháp tốt hơn nhiều so với xử lý vết đã có.
Vết ở miệng và vùng hậu môn
- Loét miệng hay gặp sau một số điều trị
- Đau miệng làm ăn kém, rồi yếu thêm
- Vết nứt vùng hậu môn là đường vào của vi khuẩn
- Cả hai nên được báo, không tự chịu
- Có cách xử lý, đừng coi là chuyện phải chấp nhận
Hai vị trí này ít được người bệnh kể vì ngại, và đó là lý do chúng hay bị bỏ qua.
Đừng tự dùng kháng sinh cho chắc
- Làm mờ triệu chứng nên chẩn đoán muộn hơn
- Làm khó xác định vi khuẩn
- Nhóm này cần chẩn đoán đúng nhanh nhất
- Có thể tương tác với thuốc đang điều trị
- Hãy gọi bác sĩ điều trị trước
Bài này không nêu tên thuốc hay liều nào; với nhóm này thì mọi thuốc thêm vào đều nên qua bác sĩ điều trị.
Tiêm ngừa ở nhóm này
- Có loại được khuyến nghị, có loại phải tránh
- Thời điểm tiêm liên quan tới đợt điều trị
- Người trong nhà cũng nên được tư vấn
- Đừng tự đi tiêm mà chưa hỏi
- Hãy hỏi bác sĩ điều trị chính
Đây là mảng có nhiều ngoại lệ nên nó không thể nói chung trong một bài, và nó thuộc về bác sĩ điều trị.
Người nhà cần biết gì
- Biết mốc thân nhiệt cần gọi
- Biết gọi ai và ở đâu
- Biết rằng dấu hiệu có thể mờ
- Đừng chờ cho rõ ràng mới đi
- Giữ nhà sạch và tránh để người bệnh bị thương
Điểm thứ tư là điều quan trọng nhất cần nói với người nhà: với nhóm này thì chờ cho rõ là chờ quá lâu.
Biết mình đang ở mức nào
- Không có vết, không sốt thì tiếp tục phòng và đo thân nhiệt
- Có vết xước nhỏ thì xử lý sạch và theo dõi kỹ hơn bình thường
- Đau tăng hoặc thân nhiệt tăng thì gọi bác sĩ, đừng chờ
- Đang trong giai đoạn bạch cầu thấp mà có sốt thì đi ngay
- Đừng tự dùng kháng sinh trước khi liên hệ được bác sĩ
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ điều trị của mình về hướng dẫn cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dấu hiệu nhiễm trùng lại mờ khi miễn dịch yếu?
Vì đỏ, sưng và mủ là kết quả của phản ứng miễn dịch. Khi phản ứng đó yếu thì các dấu hiệu bên ngoài nhẹ đi, dù nhiễm trùng vẫn đang diễn ra và có thể nặng hơn.
Ai thuộc nhóm suy giảm miễn dịch?
Người đang hoá trị, người dùng corticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch dài hạn, người ghép cơ quan, người có bệnh về máu, người tiểu đường kiểm soát kém, và người lớn tuổi yếu.
Sốt ở nhóm này có gì đặc biệt?
Ở một số tình huống, nhất là khi bạch cầu đang thấp sau hoá trị, sốt được coi là tình trạng cần xử lý gấp. Hãy hỏi trước bác sĩ điều trị về mốc thân nhiệt và số điện thoại cần gọi.
Có nên tự dùng kháng sinh cho chắc không?
Không. Nó làm mờ triệu chứng và làm khó xác định vi khuẩn, trong khi nhóm này cần chẩn đoán đúng nhanh nhất. Hãy liên hệ bác sĩ điều trị.