Nhiễm trùng vết mổ — theo dõi ở nhà sau khi ra viện

Phần lớn nhiễm trùng vết mổ bộc lộ sau khi người bệnh đã về nhà, nên việc nhận ra nó thuộc về chính người bệnh và gia đình.

Vì sao vết mổ khác vết thương thường

• Là vết được tạo trong điều kiện vô khuẩn
• Nhưng đi qua nhiều lớp, có thể sâu
• Có thể có vật liệu được đặt lại bên trong
• Có chỉ hoặc ghim giữ mép
• Người bệnh thường đang yếu sau mổ

Điểm thứ ba là lý do một số ca được theo dõi rất dài: nhiễm trùng quanh vật liệu là tình huống khó xử lý riêng.

Mốc thời gian theo dõi

• Những ngày đầu ở viện có nhân viên y tế theo
• Tuần đầu sau về nhà là giai đoạn chú ý nhất
• Phần lớn xuất hiện trong khoảng một tháng
• Ca có vật liệu đặt lại thì theo dõi dài hơn
• Hỏi bác sĩ mổ về mốc cho ca của mình

Rất nhiều người ngừng để ý sau khi cắt chỉ, trong khi mốc theo dõi thường dài hơn mốc cắt chỉ.

Dấu hiệu bình thường

• Đỏ nhẹ sát đường mổ, giảm dần
• Hơi sưng và ấm nhẹ quanh đó
• Đau giảm dần theo ngày
• Dịch trong hoặc hồng nhạt, lượng ít, vài ngày đầu
• Cảm giác ngứa hoặc châm chích khi đang lành

Điểm chung của nhóm này là giảm dần theo ngày, và đó là cách phân biệt đơn giản nhất.

Dấu hiệu phải báo ngay

• Đỏ lan rộng ra ngoài đường mổ
• Sưng và đau tăng dần sau ngày thứ hai ba
• Dịch đục, vàng đặc, có mùi
• Sốt, ớn lạnh
• Mép vết hở ra

Mép vết hở ra là dấu hiệu cần báo ngay dù không có dấu hiệu nào khác, và đừng cố tự băng lại cho kín.

Bung vết mổ

• Mép vết tách ra sau khi đã khép
• Có thể chỉ hở lớp ngoài hoặc sâu hơn
• Hay xảy ra khi ho, nôn, hoặc gắng sức
• Che bằng gạc sạch, không nhồi gì vào
• Đi khám ngay, không tự xử lý

Với mổ vùng bụng thì cảm giác có gì đó bục ra khi ho là dấu hiệu phải tới viện ngay.

Chăm vết mổ ở nhà

• Làm theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ mổ
• Rửa tay trước và sau khi chạm vào vết
• Không tự bôi thêm gì lên vết
• Giữ vết khô theo đúng hướng dẫn về tắm
• Mặc áo rộng, không để vải cọ lên vết

Điểm thứ ba đáng nhấn: vết mổ đã được xử lý đúng nên việc bôi thêm thứ gì chỉ thêm rủi ro.

Giảm căng lên vết

• Đỡ vùng mổ khi ho hoặc hắt hơi
• Không bê nặng trong thời gian được dặn
• Đứng lên ngồi xuống theo cách được hướng dẫn
• Xử lý táo bón để không phải gắng sức
• Xử lý ho nếu ho nhiều

Hai điểm cuối hay bị bỏ qua nhưng cả hai đều tạo áp lực lên vết mổ nhiều lần mỗi ngày.

Những việc giảm nguy cơ trước mổ

• Bỏ thuốc lá càng sớm càng tốt
• Kiểm soát đường huyết nếu có tiểu đường
• Điều trị các ổ nhiễm trùng đang có
• Ăn đủ, không ăn kiêng giảm cân sát ngày mổ
• Nói với bác sĩ về mọi thuốc đang dùng

Bỏ thuốc lá trước mổ là can thiệp có bằng chứng rõ nhất trong danh sách này, và nó nằm trong tay người bệnh.

Nhóm có nguy cơ cao hơn

• Người tiểu đường
• Người hút thuốc
• Người thừa cân nhiều hoặc suy dinh dưỡng
• Người suy giảm miễn dịch
• Mổ cấp cứu và mổ vùng ổ bụng có nhiễm

Người thuộc nhóm này nên hỏi bác sĩ về mốc theo dõi riêng, vì ngưỡng báo động nên thấp hơn.

Sốt sau mổ — không phải lúc nào cũng là vết mổ

• Có thể từ phổi, từ đường tiết niệu
• Có thể từ đường truyền tĩnh mạch
• Có thể từ ổ nhiễm sâu trong ổ mổ
• Thời điểm sốt là manh mối cho bác sĩ
• Nên báo sốt, đừng tự đoán nguyên nhân

Đây là lý do bác sĩ hỏi rất nhiều thứ khi người bệnh báo sốt sau mổ, không chỉ xem vết mổ.

Thuốc sau mổ

• Dùng đúng theo đơn của ca mổ của mình
• Nếu được kê kháng sinh thì dùng đủ thời gian
• Không tự thêm kháng sinh mua ngoài
• Báo nếu có tác dụng không mong muốn
• Hỏi trước khi dùng thêm thuốc giảm đau khác

Bài này không nêu tên thuốc hay liều nào; hãy theo đơn và hỏi người kê đơn khi cần đổi.

Theo dõi cho khách quan

• Chụp ảnh vết mổ mỗi ngày, cùng góc
• Đo thân nhiệt mỗi ngày trong tuần đầu
• Ghi mức đau theo ngày
• Ghi lượng và màu dịch nếu có
• Mang ghi chép này đi tái khám

Chụp ảnh mỗi ngày là cách duy nhất để biết đỏ đang lan hay đang thu lại, vì thay đổi theo ngày quá nhỏ để nhớ.

Đi tái khám và cắt chỉ

• Đi đúng hẹn dù thấy hoàn toàn ổn
• Không tự cắt chỉ ở nhà
• Không để chỉ quá mốc được hẹn
• Hỏi về thời điểm quay lại làm việc
• Hỏi về thời điểm được vận động lại

Tự cắt chỉ ở nhà là việc xảy ra thật, và nó gây nhiễm trùng ở một vết đã gần xong.

Biết mình đang ở mức nào

• Đỏ nhẹ, đau giảm dần, không sốt thì theo dõi ở nhà
• Đỏ lan rộng hoặc sưng đau tăng thì báo ngay
• Dịch đục, có mùi, hoặc sốt thì đi khám ngay
• Mép vết hở ra thì đi ngay, đừng tự băng lại
• Cảm giác bục khi ho sau mổ bụng thì tới viện ngay

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ mổ cho mình về trường hợp cụ thể.

Câu hỏi thường gặp