Phần lớn nhiễm trùng vết thương diễn biến theo ngày. Có một nhóm nhỏ diễn biến theo giờ, và nhận ra nó sớm là việc cứu người.
Vì sao nhóm này cần nói riêng
- Nó hiếm hơn nhiễm trùng thông thường nhiều
- Nhưng diễn biến rất nhanh
- Thời gian tới viện ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả
- Dấu hiệu ban đầu có thể trông không tương xứng
- Nhận ra sớm là việc người ở nhà làm được
Mục đích của bài không phải để lo, mà để biết năm dấu hiệu cần gọi ngay thay vì chờ tới sáng.
Dấu hiệu đỏ đang lan
- Đỏ mở rộng thấy được theo từng giờ
- Có vệt đỏ chạy dọc theo chi về phía thân
- Sưng lan ra ngoài vùng ban đầu
- Vùng ấm nóng mở rộng
- Hạch ở bẹn hoặc hố nách sưng đau
Vệt đỏ chạy dọc chi về phía thân là dấu hiệu cần đi ngay, và nó khá dễ nhận ra.
Đánh dấu bằng bút — cách kiểm đơn giản
- Dùng bút vẽ một vạch quanh ranh giới vùng đỏ
- Ghi giờ bên cạnh vạch
- Kiểm lại sau vài giờ
- Đỏ vượt ra ngoài vạch là thông tin quan trọng
- Chụp ảnh cả vạch và giờ
Đây là mẹo đơn giản mà rất hữu dụng: nó biến cảm giác có lan hay không thành một quan sát khách quan.
Đau quá mức là dấu hiệu bị bỏ qua
- Đau nhiều hơn mức vẻ ngoài của vết giải thích được
- Đau tăng rất nhanh
- Đau không đỡ với thuốc thường dùng
- Đau lan ra ngoài vùng vết
- Là dấu hiệu tổn thương ở lớp sâu
Đây là dấu hiệu quan trọng nhất trong cả bài, và nó thường xuất hiện trước khi bề mặt trông đáng lo.
Dấu hiệu ở da cần đi ngay
- Vùng da đổi màu tím, xám, hoặc đen
- Nốt phỏng nước xuất hiện trên vùng đỏ
- Vùng mất cảm giác trong lúc quanh đó rất đau
- Sờ thấy lạo xạo dưới da
- Da căng bóng và cứng
Cảm giác lạo xạo dưới da và vùng mất cảm giác giữa chỗ rất đau là hai dấu hiệu cần gọi cấp cứu, không chờ.
Dấu hiệu toàn thân — nhiễm trùng vào máu
- Lú lẫn, nói lẫn, khó gọi dậy
- Thở nhanh, cảm giác thiếu hơi
- Tim đập nhanh
- Da lạnh ẩm, vã mồ hôi
- Đi tiểu rất ít
Nhóm dấu hiệu này là tình huống cấp cứu, và ở người lớn tuổi thì lú lẫn có thể là dấu hiệu đầu tiên và duy nhất.
Sốt và không sốt
- Sốt cao kèm run là dấu hiệu rõ
- Nhưng thân nhiệt hạ thấp cũng là dấu hiệu nặng
- Người lớn tuổi có thể không sốt
- Người suy giảm miễn dịch có thể không sốt
- Đừng dựa vào một mình thân nhiệt
Thân nhiệt hạ thấp bị hiểu là đã đỡ, trong khi ở nhiễm trùng nặng nó là dấu hiệu xấu hơn sốt cao.
Nhóm có nguy cơ cao hơn
- Người tiểu đường
- Người suy giảm miễn dịch
- Người có bệnh gan, bệnh thận
- Người lớn tuổi
- Người có vết thương do động vật cắn hoặc vết bẩn sâu
Với các nhóm này thì ngưỡng gọi cấp cứu nên thấp hơn, vì thời gian từ nhẹ tới nặng ngắn hơn.
Vết thương do tiếp xúc nước và hải sản
- Vết bị nước biển, nước lợ, nước cống tràn vào
- Vết do vỏ hải sản, xương cá cắt
- Có nhóm vi khuẩn riêng ở môi trường này
- Người có bệnh gan có nguy cơ cao hơn hẳn
- Nên nói rõ hoàn cảnh này khi đi khám
Hoàn cảnh tiếp xúc là thông tin quan trọng mà người bệnh thường không kể, vì họ thấy nó không liên quan.
Việc cần làm khi nghi ngờ
- Gọi cấp cứu hoặc tới viện ngay
- Đánh dấu vùng đỏ và ghi giờ
- Không uống kháng sinh trước
- Không cho ăn uống nếu có thể phải can thiệp
- Mang danh sách thuốc và bệnh nền
Điểm thứ hai làm được trong ba mươi giây và nó cho bác sĩ biết tốc độ lan, thứ mà lời kể không diễn đạt được.
Đừng tự đi bằng xe máy
- Người bệnh có thể tụt huyết áp trên đường
- Có thể lú lẫn hoặc mất ý thức
- Gọi cấp cứu hoặc đi xe có chỗ ngồi vững
- Có người đi cùng
- Gọi trước cho cơ sở y tế nếu được
Với nhóm dấu hiệu toàn thân thì đường đi là lúc nguy hiểm, nên phương tiện cũng là một quyết định.
Những gì làm mất thời gian
- Chờ qua đêm xem có đỡ không
- Uống thuốc hạ sốt rồi thấy đỡ nên ở nhà
- Đắp lá, bôi dầu lên vùng đỏ
- Đi hỏi quầy thuốc thay vì tới viện
- Chờ hết giờ làm mới đi
Điểm thứ hai là bẫy nguy hiểm nhất: hạ sốt làm người bệnh thấy đỡ trong lúc nhiễm trùng vẫn đang lan.
Sau khi qua giai đoạn cấp
- Có thể cần điều trị dài và nhiều lần can thiệp
- Cần phục hồi chức năng nếu tổn thương nhiều
- Cần tìm và xử lý nguyên nhân nền
- Theo dõi dài sau khi ra viện
- Phần tâm lý cũng cần được nói tới
Người đã qua một đợt nhiễm trùng nặng thường mang theo cả phần lo lắng về sau, và điều đó xứng đáng được nói với bác sĩ.
Điều đáng nhớ nhất từ bài này
- Đau quá mức so với vẻ ngoài của vết
- Đỏ lan thấy được theo từng giờ
- Vùng da đổi màu hoặc mất cảm giác
- Lú lẫn, thở nhanh, da lạnh ẩm
- Có bất cứ dấu nào thì gọi cấp cứu
Năm dòng này là phần đáng nhớ của cả chuyên mục, và chúng đủ để quyết định gọi hay chờ.
Biết mình đang ở mức nào
- Đỏ nhẹ quanh mép vết, giảm dần thì theo dõi ở nhà
- Đỏ lan rộng theo ngày thì đi khám
- Đỏ lan theo giờ hoặc có vệt đỏ dọc chi thì đi ngay
- Đau nhiều hơn mức vết trông có thể gây ra thì đi ngay
- Lú lẫn, thở nhanh, da lạnh ẩm thì gọi cấp cứu
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của mình.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào cho biết nhiễm trùng đang lan nhanh?
Đỏ lan rộng thấy được theo từng giờ, đau nhiều hơn mức mà vẻ ngoài của vết giải thích được, vùng da đổi màu, và người bệnh mệt rã rời hoặc lú lẫn.
Vì sao đau quá mức là dấu hiệu quan trọng?
Vì đau nhiều hơn mức vết trông có thể gây ra là dấu hiệu tổn thương đang diễn ra ở lớp sâu mà bề mặt chưa thể hiện. Đây là dấu hiệu không nên bỏ qua.
Đánh dấu vùng đỏ bằng bút có ích gì?
Nó cho biết đỏ có lan hay không sau vài giờ, một cách khách quan. Nếu đỏ vượt ra ngoài vạch bút trong vài giờ thì đó là thông tin quan trọng để báo bác sĩ.
Khi nào gọi cấp cứu thay vì đi khám thường?
Khi có lú lẫn, thở nhanh, tim đập nhanh, da lạnh ẩm, tụt huyết áp, hoặc đỏ lan rất nhanh kèm đau dữ dội. Đó là nhóm không nên tự đi bằng xe máy.