Va đập vào đầu và vào bụng — nhóm không nên theo dõi ở nhà

Với đầu và bụng, mức tổn thương bên trong không hiện ra ngoài da — nên đây là nhóm mà việc chờ xem là rủi ro lớn nhất.

Vì sao hai vùng này khác

• Cơ quan quan trọng nằm trong hộp kín
• Chảy máu bên trong không thấy được từ ngoài
• Áp lực tăng dần mới gây triệu chứng
• Người bị thương có thể tỉnh táo lúc đầu
• Khoảng thời gian yên lặng này gây chủ quan

Điểm thứ tư là chỗ nguy hiểm nhất: cảm giác ổn trong giờ đầu không bảo đảm gì cho giờ thứ sáu.

Dấu hiệu nguy hiểm sau va đập vào đầu

• Mất ý thức dù chỉ trong giây lát
• Nôn nhiều lần
• Đau đầu tăng dần
• Lú lẫn, nói khó, không nhận ra người quen
• Co giật, yếu hoặc tê một bên người

Có bất cứ dấu nào trong năm dấu này thì đi cấp cứu, không chờ tới sáng.

Những dấu hiệu ít ai để ý

• Hai đồng tử không đều nhau
• Dịch trong hoặc máu chảy từ mũi, tai
• Bầm quanh hai mắt hoặc sau tai
• Ngày càng buồn ngủ, khó gọi dậy
• Đi đứng mất thăng bằng rõ

Nhóm này gợi ý tổn thương nền sọ hoặc chảy máu trong, và nó không tự hết.

Chấn động não không cần mất ý thức

• Choáng, thấy đầu nhẹ bẫng ngay sau va đập
• Khó tập trung, chậm hiểu
• Nhức đầu, sợ sáng, sợ tiếng ồn
• Buồn nôn, nhìn mờ
• Dễ cáu, giấc ngủ đổi khác

Rất nhiều người nghĩ không ngất thì không sao, trong khi phần lớn chấn động não không kèm mất ý thức.

Nghỉ sau chấn động não

• Nghỉ hoàn toàn một hai ngày đầu
• Giảm màn hình và tiếng ồn
• Quay lại hoạt động từng bước theo hướng dẫn
• Không quay lại thể thao đối kháng khi còn triệu chứng
• Va đập lần hai khi chưa hồi phục là rất nguy hiểm

Điểm cuối là lý do các môn đối kháng có quy tắc buộc rời sân, và nó nên được tôn trọng cả ở sân phong trào.

Theo dõi ở nhà nếu bác sĩ cho về

• Có người ở cùng trong ngày đầu
• Đánh thức kiểm tra theo hướng dẫn
• Ghi lại giờ và biểu hiện
• Không uống rượu
• Quay lại ngay nếu có dấu hiệu nguy hiểm

Ngủ không có hại; điều quan trọng là có người bên cạnh để nhận ra thay đổi mà chính người bị thương không thấy.

Trẻ nhỏ té đập đầu

• Trẻ không kể được cảm giác của mình
• Quấy khóc bất thường hoặc li bì là dấu hiệu
• Bỏ bú, nôn nhiều lần
• Thóp phồng ở trẻ nhỏ
• Té từ độ cao trên tầm người thì nên cho bác sĩ xem

Với trẻ thì ngưỡng đi khám nên thấp hơn nhiều, vì dấu hiệu bộc lộ mờ và người lớn khó đánh giá.

Người lớn tuổi và người dùng thuốc chống đông

• Chảy máu trong sọ có thể xảy ra với va đập nhẹ
• Triệu chứng bộc lộ chậm, có khi nhiều ngày sau
• Cần được khám dù thấy hoàn toàn bình thường
• Mang theo danh sách thuốc đang dùng
• Không tự ngưng thuốc chống đông

Đây là nhóm mà em khuyên đi khám ngay sau mọi va đập vào đầu, kể cả khi không có triệu chứng gì.

Dấu hiệu nguy hiểm sau va đập vào bụng

• Đau bụng tăng dần
• Bụng cứng như gỗ khi ấn
• Nôn, nhất là nôn ra máu
• Đi ngoài phân đen hoặc có máu
• Choáng, vã mồ hôi, tim đập nhanh

Năm dấu hiệu này gợi ý tổn thương cơ quan trong ổ bụng, và nó cần đánh giá bằng thăm khám cùng chẩn đoán hình ảnh.

Vì sao đau bụng có thể xuất hiện muộn

• Chảy máu từ cơ quan đặc diễn ra chậm
• Dịch tích dần mới gây phản ứng
• Vỡ tạng rỗng có thể mất nhiều giờ mới biểu hiện
• Adrenaline lúc mới bị làm giảm cảm nhận đau
• Người bị thương thường về nhà rồi mới đau

Đây là lý do một va đập vào bụng tưởng nhẹ vẫn nên được bác sĩ xem và dặn dò mốc theo dõi.

Đau lan lên vai sau va đập bụng

• Kích thích ở vùng cơ hoành có thể gây đau vai
• Không phải vai bị thương
• Là dấu hiệu đáng nói với bác sĩ
• Thường bị bỏ qua vì không ai nghĩ tới
• Nên kể cả hoàn cảnh va đập khi đi khám

Người ta hay kể triệu chứng mà không kể va đập xảy ra trước đó, và điều đó làm bác sĩ mất một manh mối quan trọng.

Va đập vào lưng và hai bên sườn

• Thận nằm ở vùng này
• Nước tiểu đổi màu hồng hoặc đỏ là dấu hiệu
• Đau vùng hông lưng tăng dần
• Có thể kèm gãy xương sườn
• Khó thở khi hít sâu thì cần khám

Nước tiểu đổi màu sau va đập là dấu hiệu đơn giản mà rất có giá trị, nên hãy để ý lần đi tiểu đầu sau đó.

Va đập vào ngực

• Đau tăng khi hít sâu hoặc ho
• Khó thở tăng dần
• Ho ra máu
• Nghe tiếng lạo xạo dưới da vùng cổ và ngực
• Đau lan, vã mồ hôi thì đi cấp cứu

Khó thở tăng dần sau va đập ngực là dấu hiệu không được chờ đợi, dù ban đầu chỉ thấy đau nhẹ.

Những việc không nên làm

• Cho ăn uống khi nghi tổn thương trong ổ bụng
• Ấn mạnh, bóp để thử xem đau chỗ nào
• Đánh gió, cạo gió vùng đầu hoặc bụng
• Uống thuốc giảm đau mạnh làm mờ triệu chứng
• Chờ qua đêm xem có đỡ không

Thuốc giảm đau mạnh làm mất đúng thứ mà bác sĩ cần để đánh giá, nên hãy hỏi trước khi dùng.

Thông tin nên mang theo khi đi khám

• Giờ và hoàn cảnh va đập
• Va vào đâu, bằng lực gì, từ độ cao nào
• Có mất ý thức không, bao lâu
• Danh sách thuốc đang dùng
• Bệnh nền và tiền sử phẫu thuật

Năm mục này quyết định hướng đánh giá, và chúng rất dễ bị nhớ sai sau vài giờ căng thẳng nên hãy ghi lại sớm.

Sau tai nạn giao thông thì khác nữa

• Lực lớn nên thường có nhiều vùng bị thương
• Không tự di chuyển người nghi tổn thương cột sống
• Gọi cấp cứu thay vì tự chở đi
• Giữ nguyên tư thế nếu không có nguy hiểm tại chỗ
• Nói rõ cơ chế tai nạn với nhân viên y tế

Tự chở người bị thương bằng xe máy sau tai nạn là việc có thể làm nặng thêm tổn thương cột sống.

Biết mình đang ở mức nào

• Va đập nhẹ, không triệu chứng, người tỉnh táo thì vẫn theo dõi kỹ
• Có bất cứ dấu hiệu nguy hiểm nào thì đi cấp cứu
• Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người dùng thuốc chống đông thì đi khám ngay
• Va đập vào bụng, ngực, lưng thì nên được bác sĩ xem
• Sau tai nạn lực lớn thì gọi cấp cứu, đừng tự di chuyển

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của mình.

Câu hỏi thường gặp