Vết bầm đổi màu theo một trình tự khá đều, nên màu của nó cho biết chuyện đã xảy ra bao lâu.
Bầm tím thực chất là gì
- Mạch máu nhỏ dưới da bị vỡ do va đập
- Máu thoát ra nằm lại trong phần mềm
- Da không bị rách nên máu không chảy ra ngoài
- Cơ thể dọn dần lượng máu đó
- Màu ta thấy là màu máu qua lớp da
Hiểu vậy thì rõ vì sao không có cách nào làm tan bầm tức thì — phần việc nằm ở tốc độ dọn dẹp của cơ thể.
Trình tự đổi màu và ý nghĩa
- Đỏ ngay sau khi va đập
- Tím hoặc xanh đen trong một hai ngày đầu
- Xanh lá nhạt dần vào giữa tuần
- Vàng nâu ở giai đoạn cuối
- Mờ đi rồi hết
Trình tự này khá ổn định nên nhân viên y tế có thể ước lượng vết bầm đã bao nhiêu ngày qua màu của nó.
Vì sao bầm ở chân lâu tan hơn
- Máu về tim khó hơn do trọng lực
- Áp lực trong mạch ở chân cao hơn
- Đi lại làm vùng đó luôn chịu tải
- Phần mềm ở cẳng chân ít mạch dẫn lưu
- Đứng lâu làm sưng thêm
Cùng một lực va đập, vết ở cẳng chân có thể cần gấp đôi thời gian so với vết ở cánh tay.
Bốn việc trong hai ngày đầu
- Nghỉ vùng bị thương
- Chườm lạnh qua lớp khăn
- Băng ép nhẹ nếu sưng nhiều
- Nâng cao vùng đó khi nghỉ
- Không xoa mạnh, không bóp
Bốn việc này làm giảm lượng máu tiếp tục thoát ra, tức là làm vết bầm nhỏ hơn ngay từ đầu.
Chườm lạnh đúng cách
- Bọc đá trong khăn, không áp trực tiếp lên da
- Chườm từng đợt ngắn, nghỉ giữa các đợt
- Bỏ ra nếu da tái hoặc mất cảm giác
- Không chườm khi đang ngủ
- Không chườm lên vùng mất cảm giác
Đá áp trực tiếp và kéo dài có thể gây bỏng lạnh, nên lớp khăn không phải cho đỡ buốt mà là để bảo vệ da.
Vì sao không nên xoa mạnh
- Xoa làm mạch đang vỡ chảy thêm
- Vết bầm sẽ rộng hơn
- Đau tăng lên
- Không làm máu tan nhanh hơn
- Có thể làm tổn thương thêm phần mềm
Thói quen xoa mạnh cho tan máu là một trong những việc phổ biến mà lại làm vết nặng thêm.
Các mẹo truyền miệng không nên làm
- Đánh gió, cạo gió lên vùng bầm
- Bôi dầu nóng ngay ngày đầu
- Đắp lá giã, rượu thuốc lên vùng sưng
- Lăn trứng nóng khi đang sưng
- Bóp cho máu tan
Các mẹo này làm mạch chảy thêm trong giai đoạn đầu và làm vết bầm rộng hơn, chứ không giúp gì.
Khi nào chuyển sang chườm nóng
- Sau khi đã hết giai đoạn sưng cấp
- Khi còn cứng và khó cử động
- Khi không còn nóng đỏ tại chỗ
- Nhiệt vừa phải, không nóng rát
- Kèm cử động nhẹ nhàng
Chườm nóng quá sớm là lỗi thường gặp và nó làm sưng nhiều hơn, nên thứ tự lạnh trước nóng sau là điều đáng nhớ.
Tụ máu khác bầm tím thường
- Máu dồn thành khối nổi gồ lên
- Cảm giác căng như có túi dịch
- Đau nhiều hơn bầm phẳng
- Tan chậm hơn nhiều
- Có khi cần can thiệp y tế
Thấy một khối gồ lên rõ và căng thì nên cho nhân viên y tế xem, đừng tự bóp hay chọc.
Bầm tím ở người dùng thuốc chống đông
- Dễ bầm hơn với lực nhỏ hơn
- Vết thường rộng hơn
- Lâu tan hơn
- Cần theo dõi kỹ hơn
- Nói rõ thuốc đang dùng khi đi khám
Người đang dùng nhóm thuốc này không nên tự ngưng thuốc vì thấy bầm; hãy hỏi bác sĩ kê đơn.
Bầm tím ở người lớn tuổi
- Da và mạch mỏng hơn
- Lớp mỡ dưới da giảm nên ít đệm
- Bầm xuất hiện với va đập rất nhẹ
- Hay thấy ở mặt ngoài cẳng tay và mu bàn tay
- Thường không đáng lo nhưng nên nói với bác sĩ
Đây là thay đổi theo tuổi khá thường gặp, nhưng vẫn nên nhắc trong lần khám định kỳ để loại trừ nguyên nhân khác.
Bầm không nhớ nguyên nhân
- Nhiều vết cùng lúc ở nhiều chỗ
- Xuất hiện lặp lại nhiều tuần
- Kèm chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi
- Kèm mệt mỏi, xanh xao
- Ở vị trí ít va đập như thân người, lưng
Nhóm dấu hiệu này đáng để đi khám và làm xét nghiệm theo chỉ định, chứ không nên chờ tự hết.
Bầm ở trẻ nhỏ
- Trẻ vận động nhiều nên bầm ở cẳng chân là thường
- Bầm ở vị trí khó va đập thì cần chú ý
- Trẻ chưa biết đi mà có bầm thì nên cho bác sĩ xem
- Kèm sưng lớn hoặc không dùng được tay chân thì đi khám
- Kể rõ hoàn cảnh xảy ra khi tới khám
Với trẻ thì vị trí vết bầm nói nhiều hơn số lượng vết.
Bầm quanh mắt và trên đầu
- Vùng này bầm rất nhanh và rất rõ
- Bầm quanh mắt sau va đập vào đầu cần được xem
- Bầm sau tai cũng là dấu hiệu cần khám
- Kèm buồn nôn, chóng mặt thì đi ngay
- Không tự đánh giá mức độ
Bầm ở vùng đầu mặt là nhóm mà em khuyên đi khám thay vì theo dõi ở nhà, vì thứ đáng lo nằm bên dưới chứ không phải màu da.
Dấu hiệu có thể kèm tổn thương sâu hơn
- Không cử động được khớp gần đó
- Biến dạng hình dáng vùng bị thương
- Đau rất nhiều không giảm
- Sưng to nhanh trong vài giờ
- Tê hoặc yếu phần dưới chỗ bị thương
Vết bầm chỉ là thứ thấy được ở ngoài; năm dấu hiệu này gợi ý có chuyện bên dưới cần chụp chiếu để biết.
Vận động lại sau bầm tím
- Nghỉ trong giai đoạn đau nhiều
- Cử động nhẹ trong giới hạn không đau
- Tăng dần theo cảm giác
- Không tập nặng lên vùng còn sưng
- Đau tăng lại thì lùi một bước
Nằm bất động quá lâu làm vùng đó cứng và yếu, nên vận động nhẹ đúng lúc là một phần của việc hồi phục.
Phòng bầm tím trong sinh hoạt
- Đủ sáng ở hành lang và nhà vệ sinh
- Bỏ vật cản trên đường đi trong nhà
- Bọc góc bàn nhọn nếu có trẻ nhỏ
- Dùng đồ bảo hộ khi chơi thể thao
- Tay nắm trong nhà tắm cho người lớn tuổi
Môi trường không cạn như ý chí — sửa chỗ hay va đập hiệu quả hơn là nhắc nhau đi cẩn thận.
Biết mình đang ở mức nào
- Bầm nhỏ, cử động được, đau giảm dần thì theo dõi ở nhà
- Sưng to nhanh hoặc có khối gồ căng thì đi khám
- Không cử động được hoặc nghi gãy thì đi ngay
- Bầm vùng đầu, mặt, bụng thì để người có chuyên môn xem
- Bầm không rõ nguyên nhân, lặp lại thì đi khám
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của mình.
Câu hỏi thường gặp
Vết bầm bao lâu thì tan?
Phần lớn vết bầm nhỏ tan dần trong khoảng hai tuần, tuỳ vị trí và tuỳ người. Bầm ở chân thường lâu hơn bầm ở tay.
Vì sao vết bầm đổi màu?
Vì máu thoát ra dưới da bị cơ thể phân giải dần, và các chất tạo màu sinh ra trong quá trình đó có màu khác nhau theo từng giai đoạn.
Bầm tím tự nhiên xuất hiện có đáng lo không?
Bầm nhiều lần mà không nhớ va đập vào đâu là điều nên nói với bác sĩ, vì nó có thể liên quan tới thuốc đang dùng hoặc tới vấn đề về máu.
Nên chườm lạnh hay chườm nóng?
Những ngày đầu thì chườm lạnh để giảm sưng đau. Chườm nóng để dành cho giai đoạn sau khi đã hết sưng, nếu còn cứng và khó cử động.