Trẻ tập một môn quanh năm với khối lượng như người lớn là mô hình gây chấn thương do lặp lại, và nó đang phổ biến dần.
Cơ thể trẻ khác ở đâu
- Có vùng sụn đang phát triển ở gần hai đầu xương
- Vùng đó mềm hơn gân và dây chằng bám vào
- Xương dài ra nhanh hơn cơ và gân giãn theo
- Phối hợp vận động còn đang hình thành
- Trẻ không tự nhận ra giới hạn của mình
Điểm thứ ba là lý do trẻ trong giai đoạn cao nhanh thấy mình cứng hơn và dễ chấn thương hơn.
Vì sao chấn thương ở trẻ khác
- Tổn thương thường ở chỗ gân bám vào xương
- Thay vì đứt gân thì vùng bám bị kéo
- Chấn thương gần khớp có thể ảnh hưởng phát triển
- Kiểu tổn thương thay đổi theo tuổi
- Thời gian theo dõi dài hơn người lớn
Đây là lý do một chấn thương trông nhẹ ở trẻ vẫn nên được bác sĩ xem, nhất là khi nằm gần khớp.
Chuyên một môn quá sớm
- Tập một môn quanh năm không có mùa nghỉ
- Cùng một động tác lặp lại hàng nghìn lần
- Một nhóm cơ chịu tải, nhóm khác không phát triển
- Tăng nguy cơ chấn thương do lặp lại
- Tăng nguy cơ bỏ môn vì kiệt sức tinh thần
Điểm cuối là hậu quả bị bỏ qua nhiều nhất: nhiều trẻ có năng lực nhưng bỏ hẳn vì hết hứng trước tuổi mười lăm.
Vì sao chơi nhiều môn tốt hơn
- Phát triển nhiều nhóm cơ và nhiều kiểu vận động
- Phân bố tải lên các vùng khác nhau
- Xây nền phối hợp rộng hơn
- Giảm nguy cơ chấn thương do lặp lại
- Trẻ vui hơn nên chơi lâu hơn
Rất nhiều vận động viên thành công chơi nhiều môn tới tuổi dậy thì rồi mới chọn, và đó không phải sự tình cờ.
Dấu hiệu quá tải ở trẻ
- Đau ở một điểm cố định, lặp lại
- Đau tăng khi chơi, giảm khi nghỉ
- Không muốn đi tập nữa
- Thành tích đi xuống
- Ngủ kém, dễ cáu
Điểm thứ ba đáng để ý: trẻ không nói được là mình đang quá tải, nhưng việc không muốn đi tập thì nói thay.
Đau ở gót và đau dưới đầu gối
- Hai chỗ trẻ hay đau khi chơi nhiều
- Liên quan tới vùng gân bám vào xương đang phát triển
- Đau tăng khi chạy và nhảy
- Thường qua đi khi hết tuổi phát triển
- Cần điều chỉnh khối lượng, và nên cho bác sĩ xem
Điểm thứ tư làm nhiều người bỏ qua, nhưng trong thời gian đó trẻ vẫn đau và vẫn cần điều chỉnh tải.
Phân biệt với đau tăng trưởng
- Đau tăng trưởng thường ở cả hai bên
- Thường về đêm, hết vào sáng
- Không khu trú vào một điểm
- Không sưng, không làm đổi dáng đi
- Đau một điểm cố định thì không phải nhóm này
Điểm cuối là ranh giới quan trọng: gán mọi cơn đau cho đau tăng trưởng là cách bỏ qua chấn thương thật.
Khối lượng tập phù hợp
- Số giờ tập mỗi tuần không nên vượt quá tuổi tính bằng năm, theo một khuyến nghị thường dùng
- Có ít nhất một hai ngày nghỉ mỗi tuần
- Có khoảng nghỉ khỏi môn chính trong năm
- Không chơi hai đội cùng một môn cùng lúc
- Hỏi huấn luyện viên về mức phù hợp
Điểm thứ tư là tình huống thật ở nhiều nơi: trẻ chơi cho đội trường và đội câu lạc bộ cùng lúc, và không ai cộng tổng số giờ lại.
Trẻ tập sức mạnh được không
- Được, với hình thức và mức phù hợp tuổi
- Có bằng chứng an toàn khi có hướng dẫn
- Kỹ thuật quan trọng hơn mức nặng
- Bắt đầu bằng bài dùng trọng lượng cơ thể
- Không thi xem ai nâng nặng hơn
Lo ngại rằng tập sức mạnh làm trẻ không cao được không có cơ sở khi tập đúng cách và có người hướng dẫn.
Va đập vào đầu ở trẻ
- Rời sân ngay khi có va đập vào đầu
- Không quay lại khi còn bất cứ triệu chứng nào
- Trẻ hồi phục chậm hơn người lớn
- Cần người có chuyên môn cho phép quay lại
- Nói với nhà trường và huấn luyện viên
Với trẻ thì nhóm này cần thận trọng hơn người lớn, và việc rời sân không phải là chuyện thương lượng.
Đồ bảo hộ và dụng cụ theo cỡ
- Mũ bảo hiểm đúng cỡ đầu
- Bảo vệ răng cho môn đối kháng
- Giày phù hợp mặt sân
- Vợt, gậy, bóng đúng cỡ và trọng lượng cho tuổi
- Kiểm lại cỡ mỗi mùa vì trẻ lớn nhanh
Dụng cụ cỡ người lớn là nguyên nhân bị bỏ qua: vợt quá nặng buộc trẻ đổi kỹ thuật để dùng được.
Áp lực từ người lớn
- Kỳ vọng thành tích làm trẻ chơi khi đang đau
- Trẻ giấu chấn thương để không bị loại khỏi đội
- Không muốn làm bố mẹ thất vọng
- Huấn luyện viên cần một người chơi tốt
- Hỏi trẻ có đau không, và tin câu trả lời
Trẻ giấu chấn thương là chuyện thường xuyên, và cách phòng là làm cho việc nói ra không có hậu quả gì.
Vai trò của giấc ngủ và bữa ăn
- Trẻ đang phát triển cần ngủ nhiều hơn người lớn
- Thiếu ngủ làm tăng nguy cơ chấn thương
- Ăn không đủ so với mức tập là vấn đề thật
- Bữa ăn và giấc ngủ thuộc phần chuẩn bị, không phải phần phụ
- Hỏi bác sĩ nếu trẻ sụt cân hoặc chậm phát triển
Trẻ tập nhiều mà ăn không đủ là tình huống cần được bác sĩ đánh giá, nhất là ở tuổi dậy thì.
Khi nào cho bác sĩ xem
- Đau một điểm cố định kéo dài
- Đi khập khiễng hoặc không dùng một chi
- Sưng khớp
- Đau về đêm và khi nghỉ
- Chấn thương gần khớp ở trẻ đang phát triển
Với trẻ thì ngưỡng đi khám nên thấp hơn người lớn, vì hậu quả lên vùng đang phát triển thì lâu dài.
Biết mình đang ở mức nào
- Mỏi sau buổi tập, hết sau một đêm thì bình thường
- Đau một điểm cố định thì giảm tải và cho bác sĩ xem
- Đi khập khiễng hoặc sưng khớp thì đi khám
- Va đập vào đầu thì rời sân và đi khám
- Trẻ không muốn đi tập nữa thì xem lại khối lượng và áp lực
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của con mình.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ nên chơi một môn hay nhiều môn?
Nhiều môn, ít nhất cho tới tuổi dậy thì. Chơi đa dạng phát triển nhiều nhóm cơ và nhiều kiểu vận động, và có bằng chứng giảm chấn thương do lặp lại.
Đau ở trẻ đang tuổi phát triển có phải đau tăng trưởng?
Đau tăng trưởng có đặc điểm riêng — thường hai bên, về đêm, không khu trú một điểm. Đau một điểm cố định, tăng khi vận động thì nên cho bác sĩ xem.
Trẻ có nên tập sức mạnh không?
Có, với hình thức và mức phù hợp tuổi thì nó an toàn và có lợi. Điều quan trọng là kỹ thuật và có người hướng dẫn, không phải tránh hoàn toàn.
Trẻ cần nghỉ bao lâu trong năm?
Nên có khoảng thời gian nghỉ khỏi môn chính trong năm và ít nhất một hai ngày nghỉ mỗi tuần. Hãy hỏi huấn luyện viên và bác sĩ về mức phù hợp với con mình.