Bột giữ xương yên để nó lành, nhưng nó cũng che mất vùng da bên dưới — nên phần theo dõi thuộc về chính người mang bột.
Bột và nẹp làm gì
- Giữ hai đầu xương ở đúng vị trí
- Hạn chế cử động để mô hàn hình thành được
- Giảm đau bằng cách giữ yên
- Bảo vệ khỏi va đập thêm
- Giữ tư thế chức năng của khớp
Điểm cuối là lý do bác sĩ đặt bàn tay hoặc bàn chân ở một vị thế nhất định, dù nó trông không tự nhiên.
Bột và nẹp khác nhau ở đâu
- Bột bọc kín, giữ chắc hơn
- Nẹp tháo ra được, tiện cho vệ sinh
- Nẹp phù hợp khi còn sưng nhiều
- Bột thường dùng khi cần cố định chắc và lâu
- Bác sĩ chọn theo vị trí và kiểu gãy
Người được nẹp thay vì bột đừng nghĩ là mình nhẹ hơn — đó là lựa chọn theo kỹ thuật, không theo mức nặng.
Những ngày đầu là quan trọng nhất
- Sưng nhiều nhất trong hai ba ngày đầu
- Sưng trong bột kín gây chèn ép
- Nâng cao chi càng nhiều càng tốt
- Cử động ngón tay ngón chân thường xuyên
- Chườm lạnh bên ngoài bột nếu được hướng dẫn
Việc cử động ngón nghe rất nhỏ nhưng nó vừa giúp giảm sưng vừa cho biết dây thần kinh còn ổn.
Dấu hiệu chèn ép phải quay lại ngay
- Đau tăng dần, không giảm dù đã nâng cao
- Tê, châm chích, hoặc mất cảm giác
- Ngón tái, tím, hoặc lạnh
- Không cử động được ngón
- Cảm giác bột chặt lên rõ rệt
Đây là nhóm dấu hiệu không được chờ tới sáng — chèn ép kéo dài gây tổn thương không hồi phục.
Dấu hiệu nhiễm trùng dưới bột
- Mùi lạ, mùi hôi từ trong bột
- Dịch hoặc mủ chảy ra ở miệng bột
- Vết ẩm loang trên mặt bột
- Sốt hoặc ớn lạnh
- Đau tăng ở một điểm cố định
Với người có gãy hở hoặc có vết thương dưới bột thì nhóm dấu hiệu này cần được báo sớm.
Giữ bột khô
- Bọc túi nilon và cố định miệng túi khi tắm
- Có loại túi chống nước bán sẵn
- Không ngâm, không đi bơi
- Không hong bằng máy sấy nóng
- Liên hệ cơ sở y tế nếu bột đã ướt
Máy sấy nóng làm bột bên ngoài khô mà lớp lót bên trong vẫn ẩm, nên nó tạo cảm giác an tâm sai.
Ngứa trong bột
- Không nhét que, đũa, móc áo vào cào
- Không rắc bột hay đổ phấn vào
- Thổi khí mát vào miệng bột
- Vỗ nhẹ bên ngoài chỗ ngứa
- Nói với bác sĩ nếu ngứa dữ dội
Vật nhét vào bột gây xước da mà mình không nhìn thấy được, và đó là đường vào của nhiễm trùng.
Giữ bột nguyên vẹn
- Không tự cắt, không tự gọt cạnh bột
- Không tháo nẹp ngoài thời gian được phép
- Không đặt vật nặng lên bột khi chưa cứng hẳn
- Bột nứt hoặc lỏng ra thì liên hệ cơ sở y tế
- Không viết vẽ bằng vật nhọn lên bột
Bột nứt hoặc lỏng thì không còn giữ được xương, và xương xê dịch trong giai đoạn lành là việc phải sửa lại từ đầu.
Đi lại với bột ở chân
- Chỉ tì lực khi được bác sĩ cho phép
- Dùng nạng hoặc khung theo hướng dẫn
- Bỏ thảm trơn và vật cản trong nhà
- Đủ sáng ở hành lang và nhà vệ sinh
- Cẩn thận khi vào nhà tắm
Té lần thứ hai khi đang mang bột là tai nạn hay gặp, và môi trường trong nhà là chỗ nên sửa trước.
Ngủ và sinh hoạt
- Kê gối đỡ cả đoạn chi, không kê một điểm
- Mặc áo rộng, cắt rộng ống tay nếu cần
- Sắp xếp đồ dùng trong tầm với
- Nhờ người giúp việc cần hai tay
- Giữ bột khỏi tì lên mép giường
Kê một điểm ngay dưới gót hoặc dưới khuỷu tạo áp lực tại chỗ đó, và nó có thể gây loét dưới bột.
Teo cơ và cứng khớp
- Cơ yếu đi nhanh khi không hoạt động
- Khớp bị cố định sẽ cứng dần
- Tập các khớp không bị cố định
- Co cơ tại chỗ mà không cử động khớp, nếu được hướng dẫn
- Giữ vận động toàn thân trong giới hạn cho phép
Đây là lý do người mang bột vẫn được cho bài tập — để khi tháo bột thì không phải bắt đầu từ số không.
Sau khi tháo bột
- Da bên dưới khô, bong, nhạy cảm
- Chi nhỏ hơn bên kia là bình thường
- Khớp cứng trong thời gian đầu
- Cần chương trình tập lại từng bước
- Xương chưa đủ vững ngay khi tháo
Điểm cuối hay gây chủ quan: tháo bột không có nghĩa là quay lại hoạt động như trước ngay hôm đó.
Tập lại sau tháo bột
- Lấy lại tầm vận động trước
- Rồi tăng sức mạnh
- Rồi tăng tải theo từng bước
- Theo hướng dẫn của người có chuyên môn
- Đau tăng lại thì lùi một bước
Với gãy quanh khớp thì phần tập lại quyết định kết quả nhiều hơn cả phần cố định.
Thuốc trong giai đoạn này
- Thuốc giảm đau theo chỉ định
- Một số nhóm có thể ảnh hưởng tới việc liền xương
- Người có bệnh nền cần lưu ý riêng
- Không tự thêm thực phẩm bổ sung liều cao
- Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ
Bài này không nêu tên thuốc hay liều nào; hãy hỏi người kê đơn cho mình.
Những mẹo không nên dùng
- Đắp lá, bôi rượu thuốc lên mép bột
- Bó thêm lá bên ngoài bột
- Tự tháo bột sớm để đắp thuốc
- Uống thuốc không rõ nguồn gốc cho nhanh liền
- Nhờ người bên ngoài nắn lại
Tự tháo bột sớm để đắp thuốc là việc làm xương lệch lại, và nó là nguyên nhân của nhiều ca phải mổ sửa.
Biết mình đang ở mức nào
- Bột khô, đau giảm dần, ngón hồng ấm thì theo dõi ở nhà
- Đau tăng dần hoặc tê thì quay lại ngay
- Ngón tái lạnh hoặc không cử động được thì đi cấp cứu
- Bột ướt, nứt, lỏng thì liên hệ cơ sở y tế
- Có mùi lạ hoặc dịch chảy ra thì đi khám
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của mình.
Câu hỏi thường gặp
Bột bị ướt thì sao?
Bột ướt mất độ cứng và làm da bên dưới bợt ra, dễ loét. Hãy liên hệ cơ sở y tế để được xem và thay nếu cần, đừng tự hong khô bằng máy sấy nóng.
Ngứa trong bột thì làm gì?
Không nhét vật gì vào để cào — đó là cách gây xước và nhiễm trùng mà mình không thấy được. Thổi khí mát vào miệng bột hoặc vỗ nhẹ bên ngoài, và nói với bác sĩ nếu ngứa nhiều.
Có phải nâng cao tay chân suốt không?
Trong những ngày đầu thì nâng cao càng nhiều càng tốt, vì đó là lúc sưng nhiều nhất và sưng trong bột gây chèn ép.
Dấu hiệu nào phải quay lại ngay?
Đau tăng dần không giảm, tê hoặc mất cảm giác, ngón tái lạnh, không cử động được ngón, hoặc có mùi lạ và dịch chảy ra từ trong bột.