Phần lớn sai sót không nằm ở thiếu dụng cụ mà ở làm sai thứ tự.
Bước đầu là bảo đảm an toàn
- Xem còn nguy hiểm gì quanh đó không
- Đưa người bị thương ra chỗ an toàn
- Rửa tay nếu có thể
- Đeo găng nếu có
- Rồi mới xử lý vết thương
Lao vào xử lý khi chỗ đó còn nguy hiểm là làm hai người cùng bị thương.
Cầm máu trước khi làm sạch
- Ép trực tiếp lên vết thương
- Dùng gạc hoặc vải sạch
- Ép liên tục không nhấc ra xem
- Nâng cao vùng bị thương nếu được
- Máu cầm rồi mới rửa
Nhấc gạc ra xem liên tục làm cục máu đông vừa hình thành bị phá.
Làm sạch bằng nước sạch
- Cho nước sạch chảy qua
- Rửa đủ lâu
- Lấy bụi đất ra
- Không chà mạnh
- Đây là bước quan trọng nhất
Rửa kỹ bằng nước sạch quan trọng hơn loại dung dịch sát khuẩn được dùng.
Về dị vật trong vết thương
- Mảnh nhỏ trên bề mặt có thể lấy nhẹ
- Vật cắm sâu thì không tự rút
- Cố định quanh vật rồi đi khám
- Rút ra có thể làm chảy máu nhiều hơn
- Để nhân viên y tế xử lý
Không tự rút vật đang cắm sâu trong vết thương.
Về việc lau khô
- Thấm nhẹ quanh vết thương
- Không chà lên vết
- Dùng gạc sạch
- Không dùng bông có sợi rời
- Không thổi vào vết thương
Thổi vào vết thương đưa thêm vi khuẩn vào chứ không giúp gì.
Về việc băng lại
- Che bằng gạc hoặc băng sạch
- Không quấn quá chặt
- Kiểm tra đầu chi có tê lạnh không
- Thay khi ướt hoặc bẩn
- Rửa tay trước khi thay
Băng quá chặt gây tê và lạnh đầu chi, phải nới ngay.
Quan niệm để hở cho khô
- Là quan niệm đã cũ
- Vết thương quá khô lành chậm hơn
- Giữ sạch và ẩm vừa phải tốt hơn
- Băng giúp tránh va chạm và bụi
- Hỏi nhân viên y tế về cách phù hợp
Để hở cho đóng vảy khô không phải là cách lành nhanh hơn.
Những thứ không nên bôi
- Kem đánh răng
- Nước mắm hoặc muối hạt
- Lá cây không rõ nguồn gốc
- Bột thuốc tự nghiền
- Những thứ này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng
Những mẹo truyền miệng này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng chứ không giúp lành.
Về dung dịch sát khuẩn
- Có nhiều loại khác nhau
- Một số loại mạnh gây tổn thương mô
- Không đổ vào vết thương sâu
- Hỏi dược sĩ về loại phù hợp
- Không thay được việc rửa bằng nước
Dung dịch sát khuẩn không thay được bước rửa sạch bằng nước.
Về vết thương do động vật cắn
- Rửa kỹ và lâu bằng nước sạch
- Đi khám sớm
- Nguy cơ nhiễm trùng cao hơn
- Cần đánh giá về phòng bệnh dại
- Không tự xử lý rồi thôi
Vết cắn do động vật luôn cần được nhân viên y tế đánh giá.
Về tiêm ngừa uốn ván
- Vết thương bẩn có nguy cơ
- Vết do vật gỉ hoặc dính đất
- Cần biết lần tiêm gần nhất
- Không rõ thì đi hỏi
- Đây là việc của nhân viên y tế
Không nhớ lần tiêm gần nhất là lý do đủ để đi hỏi.
Khi nào cần đi khám
- Máu không cầm sau khi ép đủ lâu
- Vết sâu hoặc há miệng
- Có dị vật cắm sâu
- Do động vật cắn
- Ở mặt hoặc vùng khớp
Vết thương ở mặt nên được khám vì liên quan tới thẩm mỹ về sau.
Dấu hiệu cần đi ngay
- Máu phun thành tia
- Người bị thương lơ mơ
- Da tái lạnh vã mồ hôi
- Mất cảm giác hoặc không cử động được
- Vết thương rất lớn
Máu phun thành tia là tình huống cấp cứu cần gọi trợ giúp ngay.
Về hộp sơ cứu trong nhà
- Gạc và băng dính y tế
- Băng cuộn
- Găng tay dùng một lần
- Kéo và nhíp sạch
- Kiểm hạn dùng định kỳ
Kiểm hạn dùng định kỳ để lúc cần thì đồ còn dùng được.
Đánh giá độ sâu trước khi làm gì
- Chỉ trợt lớp trên, rỉ máu lấm tấm
- Qua hết lớp da, thấy mỡ vàng bên dưới
- Há miệng, hai mép không tự chạm nhau
- Thấy gân, cơ hoặc xương
- Càng sâu càng cần người có chuyên môn
Biết mình đang ở mức nào thì mới chọn đúng việc phải làm, thay vì làm giống nhau cho mọi vết.
Dị vật trong vết thì đừng tự rút
- Mảnh kính, mảnh gỗ, mảnh kim loại găm sâu
- Vật đang chặn dòng máu chảy
- Rút ra có thể làm máu phun mạnh
- Cố định quanh vật, băng chèn hai bên
- Đưa đi khám ngay, giữ nguyên vật tại chỗ
Mảnh nhỏ nằm nông thì rửa trôi được, còn vật găm sâu là việc của cơ sở y tế.
Về việc theo dõi sau đó
- Xem có sưng đỏ tăng lên không
- Xem có đau tăng không
- Xem có dịch mủ không
- Xem có sốt không
- Đi khám nếu có
Đau tăng lên sau vài ngày là dấu hiệu cần được khám.
Cách nghĩ thực tế
- An toàn trước rồi mới xử lý
- Cầm máu trước khi làm sạch
- Rửa kỹ bằng nước sạch là bước quan trọng nhất
- Không bôi những thứ truyền miệng lên vết thương
- Vết do động vật cắn luôn cần đi khám
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy đi khám khi vết thương sâu hoặc không cầm máu.
Câu hỏi thường gặp
Bước đầu tiên khi có vết thương hở là gì?
Bảo đảm an toàn cho mình và người bị thương, rồi cầm máu bằng cách ép trực tiếp. Sau khi máu đã cầm mới tới bước làm sạch.
Rửa vết thương bằng gì?
Nước sạch chảy là lựa chọn cơ bản và đủ cho phần lớn vết thương nhỏ. Hãy hỏi dược sĩ nếu muốn dùng dung dịch sát khuẩn.
Khi nào cần đi khám?
Khi máu không cầm, vết sâu hoặc há miệng, có dị vật, do động vật cắn, hoặc khi không rõ tình trạng tiêm ngừa uốn ván.
Có nên để vết thương khô thoáng không?
Quan niệm để hở cho khô đã cũ. Giữ vết thương sạch và ẩm vừa phải dưới băng thường giúp lành tốt hơn; hãy hỏi nhân viên y tế về cách chăm sóc phù hợp.