Băng vết thương và thay băng — bao lâu một lần, và khi nào thì bỏ băng

Băng không phải để che cho đỡ nhìn. Nó giữ độ ẩm, chắn bụi và giảm cọ — ba việc quyết định vết lành nhanh hay chậm.

Băng làm ba việc, không phải một

• Giữ độ ẩm để tế bào bò qua mép vết
• Chắn bụi, vi khuẩn và nước từ ngoài vào
• Giảm cọ với quần áo và đồ vật
• Thấm dịch tiết ra khỏi bề mặt vết
• Nhắc chính mình rằng chỗ đó đang lành

Hiểu ba việc này thì biết vì sao băng khô cứng hay băng ướt sũng đều không còn làm được nhiệm vụ của nó.

Vì sao ẩm vừa phải lành nhanh hơn khô

• Tế bào mới di chuyển được trong môi trường ẩm
• Vảy khô cứng là vật cản, không phải lớp bảo vệ
• Vết khô nứt ra khi cử động rồi chảy lại
• Ẩm vừa phải khác với ngâm nước
• Sẹo thường gọn hơn khi vết không bị khô nứt

Đây là thay đổi lớn nhất so với cách chăm vết thương mà nhiều người được dạy khi còn nhỏ.

Rửa tay trước và sau mỗi lần thay

• Rửa bằng nước và xà phòng
• Lau khô bằng khăn sạch
• Chuẩn bị sẵn băng mới trước khi mở băng cũ
• Đeo găng nếu có
• Rửa lại tay sau khi xong

Bước này tốn nửa phút và nó ngăn được phần lớn nhiễm trùng do chính tay người chăm mang vào.

Mở băng cũ theo hướng nào

• Bóc chậm, song song với mặt da
• Bóc theo hướng lông mọc để đỡ đau
• Làm ẩm bằng nước sạch nếu băng dính vào vết
• Không kéo mạnh khi thấy vướng
• Dừng lại và làm ẩm thêm thay vì cố giật

Giật băng dính vào vết là kéo theo cả lớp tế bào mới vừa mọc, tức là đưa vết thương về mấy ngày trước.

Dấu hiệu phải thay băng sớm hơn lịch

• Băng ướt, thấm dịch ra mặt ngoài
• Băng bong mép, không còn kín
• Băng bị dính bẩn
• Có mùi khác thường
• Đau tăng lên rõ dưới lớp băng

Lịch thay chỉ là mặc định, còn bốn dấu hiệu đầu thì phải thay ngay không chờ tới hẹn.

Băng quá chặt gây hại riêng

• Đầu ngón tím hoặc tái
• Tê, châm chích ở phần dưới chỗ băng
• Sưng phần dưới băng
• Đau tăng dần chứ không giảm
• Lạnh phần chi dưới chỗ băng

Thấy bất cứ dấu nào trong năm dấu này thì nới băng ngay, đừng chờ xem có đỡ không.

Băng quá lỏng cũng không được

• Không giữ được độ ẩm
• Bụi và vi khuẩn vào được
• Xê dịch làm cọ vào vết
• Tuột ra khi cử động
• Thấm dịch không đều

Băng đúng là băng nằm yên tại chỗ mà không để lại vệt lõm trên da khi tháo ra.

Vết thương ở khớp cần cách băng khác

• Khớp cử động nên băng dễ tuột
• Dùng loại băng co giãn được
• Băng khi khớp ở vị trí thường dùng nhất
• Kiểm lại sau khi cử động thử vài lần
• Thay thường xuyên hơn chỗ khác

Khuỷu tay, đầu gối và mu bàn tay là ba chỗ mà băng đúng kiểu quyết định vết có lành thẳng hay không.

Tắm và làm ướt khi đang băng

• Có loại băng chịu nước, có loại không
• Che bằng túi nilon nếu băng không chịu nước
• Tắm nhanh, tránh ngâm lâu
• Kiểm băng ngay sau khi tắm
• Thay nếu thấy ẩm bên trong

Hỏi dược sĩ khi mua để biết loại băng mình đang dùng thuộc nhóm nào, vì hai nhóm này chăm rất khác nhau.

Những thứ không nên bôi lên vết thương

• Kem đánh răng
• Nước mắm, muối hạt, đường
• Thuốc lá, tro, bột lá cây giã
• Dầu gió, dầu ăn
• Cồn hoặc ô xy già rót trực tiếp vào vết sâu

Những thứ này làm tổn thương thêm lớp tế bào đang lành và mang vi khuẩn vào, chứ không sát khuẩn như lời truyền miệng.

Gạc, băng dính và các loại băng khác nhau

• Gạc miếng dùng cho vết rộng, cần băng cuộn giữ lại
• Băng dính cá nhân cho vết nhỏ
• Băng không dính vào vết cho vết đang tiết dịch
• Băng trong suốt cho phép nhìn mà không mở
• Băng thấm hút dày cho vết dịch nhiều

Chọn sai loại là lý do băng hay bị dính vào vết, và dược sĩ ở quầy có thể chỉ loại phù hợp trong một phút.

Bao lâu thay một lần

• Băng dính cá nhân thường mỗi ngày
• Gạc thấm dịch có thể một hai lần mỗi ngày
• Băng hiện đại giữ ẩm để được vài ngày
• Vết dịch nhiều thì thay dày hơn
• Vết đã khô thì giãn ra được

Không có một con số cho mọi trường hợp, nên hãy hỏi người kê băng cho mình về lịch cụ thể.

Mỗi lần thay là một lần kiểm

• Nhìn màu mép vết
• Xem có sưng lan ra không
• Xem dịch màu gì, có mùi không
• So với lần thay trước
• Chụp ảnh nếu khó nhớ

Chụp một tấm mỗi lần thay là cách dễ nhất để biết vết đang tốt lên hay xấu đi, thay vì dựa vào cảm giác.

Dấu hiệu nhiễm trùng cần đi khám

• Đỏ lan rộng ra quanh vết
• Sưng và nóng tăng lên
• Dịch đục, đổi màu, có mùi
• Đau tăng sau ngày thứ hai ba
• Sốt hoặc cảm giác ớn lạnh

Đây là lúc cần người có chuyên môn xem, không phải lúc đổi loại băng hay bôi thêm gì.

Vết ở bàn chân và cẳng chân lành chậm hơn

• Máu về khó hơn do trọng lực
• Dễ bị cọ vào giày và tất
• Dễ bẩn hơn
• Sưng nhiều hơn khi đứng lâu
• Cần nâng cao chân khi nghỉ

Người có tiểu đường hoặc bệnh mạch máu thì vết ở chân là việc phải đi khám sớm, không tự chăm ở nhà.

Khi nào thì bỏ băng

• Vết đã khép miệng
• Không còn tiết dịch
• Không còn bị cọ vào quần áo
• Da mới đã phủ kín
• Không còn đau khi chạm nhẹ

Chỗ hay cọ như mu bàn tay hoặc gót chân thì nên băng thêm vài ngày dù đã đủ bốn dấu đầu.

Sau khi bỏ băng vẫn còn việc phải làm

• Che nắng cho vùng da mới
• Giữ ẩm bằng loại kem phù hợp
• Tránh cọ mạnh và gãi
• Theo dõi sẹo trong vài tháng
• Hỏi bác sĩ nếu sẹo lồi hoặc co kéo

Da mới rất dễ sạm khi phơi nắng, và đó là nguyên nhân của nhiều vết thâm kéo dài lâu hơn cả vết thương.

Bộ băng nên có sẵn trong nhà

• Gạc vô trùng nhiều kích cỡ
• Băng dính cá nhân
• Băng cuộn và băng dính y tế
• Nước muối sinh lý
• Găng dùng một lần và kéo sạch

Kiểm hạn dùng mỗi năm một lần, vì gạc quá hạn hoặc bao bì đã hở thì không còn vô trùng.

Biết mình đang ở mức nào

• Vết nông, nhỏ, sạch thì chăm ở nhà
• Vết sâu, há miệng, có dị vật thì đi khám
• Vết do động vật cắn thì luôn đi khám
• Vết ở mặt, khớp, bàn tay thì nên để người có chuyên môn xem
• Không rõ tình trạng tiêm ngừa uốn ván thì đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về trường hợp cụ thể của mình.

Câu hỏi thường gặp