Vết bỏng khép miệng là hết giai đoạn một. Phần quyết định hình dáng và chức năng về sau nằm ở nhiều tháng tiếp theo.
Vì sao giai đoạn sau mới quyết định
- Lớp da mới còn mỏng và còn đang tổ chức lại
- Sợi tạo sẹo tiếp tục hình thành nhiều tháng
- Sẹo có xu hướng co lại theo thời gian
- Màu da mới còn đổi nhiều lần
- Can thiệp đúng lúc trong giai đoạn này có tác dụng rõ
Nghĩa là đã lành không đồng nghĩa với đã xong, và đây là chỗ nhiều người dừng chăm quá sớm.
Giữ ẩm cho da mới
- Da vùng bỏng mất tuyến dầu nên rất khô
- Khô gây ngứa, nứt, và làm sẹo xấu hơn
- Dùng loại kem dưỡng không mùi, dịu nhẹ
- Bôi nhiều lần trong ngày
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại phù hợp
Đây là việc đơn giản nhất trong danh sách và cũng là việc bị bỏ nhiều nhất sau khi vết đã khép.
Che nắng là việc dài hạn
- Da mới sạm rất nhanh khi phơi nắng
- Vết thâm hình thành lúc này tồn tại rất lâu
- Che bằng quần áo là chắc nhất
- Dùng kem chống nắng khi da đã khép kín hoàn toàn
- Duy trì nhiều tháng, không chỉ vài tuần
Rất nhiều vết thâm kéo dài nhiều năm thực chất hình thành trong vài tuần đầu sau khi bỏ băng.
Ngứa và cách xử lý
- Ngứa là hiện tượng thường gặp khi đang lành
- Giữ ẩm giúp giảm rõ
- Chườm mát nhẹ lên vùng ngứa
- Cắt ngắn móng tay, mặc vải mềm
- Ngứa làm mất ngủ thì hãy hỏi bác sĩ
Cào lên vùng đang lành làm lộ lại lớp non và có thể làm sẹo dày hơn, nên vỗ nhẹ quanh chỗ ngứa thay vì cào.
Sẹo co kéo là vấn đề chính
- Sợi tạo sẹo co lại theo thời gian
- Da vùng sẹo kém đàn hồi hơn da thường
- Sẹo qua khớp hạn chế cử động dần
- Diễn biến chậm nên khó nhận ra
- Phát hiện sớm thì có cách can thiệp
Điểm thứ tư là chỗ nguy hiểm: mỗi tuần mất một ít tầm vận động thì người bệnh không thấy, tới khi thấy thì đã nhiều.
Những vị trí dễ co kéo nhất
- Cổ và dưới hàm
- Hố nách và khuỷu tay
- Mặt sau đầu gối và mu bàn chân
- Bàn tay và các kẽ ngón
- Quanh miệng và mi mắt
Với những vị trí này thì việc tái khám đúng hẹn và tập theo hướng dẫn quan trọng hơn mọi loại kem trị sẹo.
Tập vận động trong giai đoạn này
- Giữ tầm vận động tối đa của khớp gần vết
- Tập đều đặn, nhiều lần mỗi ngày
- Kéo giãn nhẹ nhàng trong giới hạn không đau chói
- Theo chương trình của người có chuyên môn
- Đừng bỏ khi thấy đã đỡ
Với sẹo qua khớp thì vật lý trị liệu là phần điều trị thật, không phải phần phụ thêm cho đẹp.
Đặt tư thế đúng khi nghỉ
- Giữ khớp ở vị thế duỗi, chống lại chiều sẹo muốn co
- Kê gối để giữ tư thế trong lúc ngủ
- Đôi khi bác sĩ chỉ định nẹp giữ tư thế
- Đeo theo đúng thời gian được hướng dẫn
- Không tự bỏ nẹp vì thấy bất tiện
Sẹo co theo hướng nào thì tư thế nghỉ phải ngược hướng đó, và điều này cần người có chuyên môn chỉ cho từng vết.
Băng ép và tấm dán trị sẹo
- Có loại áo hoặc băng ép dùng cho sẹo bỏng
- Có tấm dán chứa si-li-côn
- Cần dùng đủ thời gian mỗi ngày mới có tác dụng
- Phải kiên trì nhiều tháng
- Hãy hỏi bác sĩ về loại phù hợp với vết của mình
Nhóm biện pháp này cần dùng rất đều mới thấy khác biệt, nên hiểu trước điều đó giúp không bỏ giữa đường.
Sẹo lồi và sẹo phì đại
- Sẹo gồ lên, đỏ, cứng, có thể ngứa và đau
- Một số người có xu hướng dễ bị hơn
- Vùng ngực, vai, dái tai dễ bị hơn
- Có nhiều cách can thiệp tuỳ trường hợp
- Đi khám sớm khi thấy sẹo đang gồ lên nhanh
Sẹo can thiệp lúc còn đang hình thành thường cho kết quả tốt hơn là chờ tới khi nó đã ổn định.
Đổi cảm giác ở vùng da mới
- Có chỗ giảm cảm giác, có chỗ nhạy hơn
- Ra mồ hôi ít hơn ở vùng bỏng sâu
- Chịu nóng và chịu lạnh kém hơn
- Cần chú ý hơn khi dùng nước nóng
- Giảm cảm giác nên dễ bị thương lại mà không biết
Điểm cuối đáng chú ý thật: vùng giảm cảm giác có thể bị bỏng lần hai mà người ta không kịp cảm thấy nóng.
Dinh dưỡng trong giai đoạn lành
- Cơ thể cần nhiều nguyên liệu để tái tạo
- Ăn đủ chất đạm theo tư vấn
- Uống đủ nước
- Bỏng rộng có nhu cầu cao hơn nhiều
- Hãy hỏi bác sĩ hoặc người tư vấn dinh dưỡng
Bài này không nêu liều hay lượng cụ thể; với bỏng rộng thì phần dinh dưỡng thuộc về kế hoạch điều trị.
Phần tâm lý không nên bỏ qua
- Sẹo ở vùng thấy được ảnh hưởng tới sự tự tin
- Có thể còn ám ảnh về hoàn cảnh bị bỏng
- Trẻ có thể sợ nước nóng, sợ bếp
- Nói ra với người thân hoặc người có chuyên môn
- Hỏi bác sĩ nếu ảnh hưởng tới sinh hoạt và giấc ngủ
Với bỏng ở vùng mặt và tay thì phần này thường nặng hơn phần thể chất, và nó xứng đáng được nói tới.
Những mẹo không nên dùng lên sẹo
- Đắp nghệ tươi lên vết chưa khép kín
- Chà chanh, muối để làm mờ thâm
- Bôi kem trộn không rõ nguồn gốc
- Cạo, chà mạnh vùng sẹo
- Đắp lá theo lời mách
Các mẹo truyền miệng này gây kích ứng hoặc làm sạm thêm, và chúng cạnh tranh chỗ với những việc thật sự có tác dụng.
Lịch tái khám và điều cần theo dõi
- Đi đúng hẹn dù thấy đã ổn
- Chụp ảnh vết mỗi tuần để so
- Ghi lại tầm vận động của khớp gần vết
- Báo ngay nếu sẹo gồ nhanh hoặc khớp khó hơn
- Mang danh sách thuốc và kem đang dùng
Ghi lại tầm vận động là cách duy nhất phát hiện co kéo sớm, vì nó tiến triển quá chậm để cảm nhận được.
Biết mình đang ở mức nào
- Vết bỏng nông đã khép thì giữ ẩm và che nắng là đủ
- Sẹo qua khớp thì cần theo chương trình tập
- Sẹo gồ lên nhanh thì đi khám sớm
- Khớp khó cử động dần thì đi khám ngay
- Trẻ đang phát triển thì theo dõi qua nhiều năm
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của mình.
Câu hỏi thường gặp
Sẹo bỏng bao lâu thì ổn định?
Thường nhiều tháng, và với trẻ đang phát triển thì có thể theo dõi qua nhiều năm. Trong khoảng đó sẹo còn đổi màu và đổi độ mềm.
Vì sao phải che nắng lâu như vậy?
Vì da mới rất dễ sạm khi phơi nắng, và vết thâm hình thành trong giai đoạn này thì tồn tại rất lâu. Che nắng là việc rẻ nhất mà hiệu quả nhất.
Ngứa nhiều ở vết bỏng đã lành có bình thường không?
Ngứa là hiện tượng thường gặp khi vết bỏng đang lành và có thể kéo dài. Giữ ẩm giúp giảm; nếu ngứa làm mất ngủ thì hãy hỏi bác sĩ.
Sẹo qua khớp có đáng lo không?
Có. Sẹo qua khớp có thể co lại và hạn chế cử động dần, nên đây là nhóm cần tái khám đúng hẹn và tập theo hướng dẫn.