Bỏng điện và bỏng hoá chất — hai loại không xử lý như bỏng nhiệt

Bỏng điện gây tổn thương sâu mà ngoài da trông rất nhẹ. Bỏng hoá chất thì còn tiếp tục phá da cho tới khi được rửa hết.

Vì sao hai loại này khác bỏng nhiệt

• Bỏng nhiệt gây hại chủ yếu ở chỗ tiếp xúc
• Điện đi xuyên qua người, phá dọc đường đi
• Hoá chất tiếp tục phản ứng sau khi tiếp xúc
• Cả hai đều nặng hơn vẻ ngoài
• Cả hai đều cần xử lý khác

Biết mình đang ở loại nào thì xử lý mới đúng — đây là chỗ mà làm giống bỏng nước sôi là làm sai.

Điện đi qua người thế nào

• Vào ở một điểm, ra ở một điểm khác
• Đi theo đường dẫn điện tốt nhất trong cơ thể
• Cơ, mạch máu và thần kinh dẫn điện tốt
• Phá mô trên cả đường đi
• Ngoài da chỉ thấy hai vết nhỏ

Hai vết nhỏ ở bàn tay và ở gót chân có thể là dấu hiệu của tổn thương chạy suốt một chi và qua thân người.

Việc đầu tiên là ngắt nguồn

• Ngắt cầu dao hoặc rút phích
• Không chạm vào người bị giật khi chưa ngắt
• Không dùng tay không để gạt dây điện
• Dùng vật cách điện khô nếu buộc phải gạt
• Không bước vào vùng nước có điện

Sai lầm hay gặp là làm sai thứ tự — lao vào cứu trước khi ngắt điện, và kết quả là hai người cùng bị giật.

Sau khi đã ngắt điện

• Kiểm xem người bệnh có phản ứng và có thở không
• Gọi cấp cứu ngay
• Bắt đầu hồi sinh tim phổi nếu không thở và được hướng dẫn
• Không di chuyển nếu nghi tổn thương cột sống
• Che vết bỏng bằng vải sạch

Điện giật có thể gây rối loạn nhịp tim, nên phần đánh giá hô hấp và tuần hoàn đứng trước phần chăm vết bỏng.

Vì sao bỏng điện luôn phải đi khám

• Tổn thương cơ sâu không thấy được
• Rối loạn nhịp tim có thể xuất hiện sau đó
• Sản phẩm từ cơ bị phá có thể ảnh hưởng thận
• Sưng trong khoang cơ có thể chèn mạch
• Có thể kèm chấn thương do bị hất ra

Năm điểm này là lý do người bị điện giật cần được theo dõi ở cơ sở y tế dù thấy hoàn toàn bình thường.

Điện áp cao và tia lửa điện

• Không tới gần khi chưa có người của điện lực
• Dây rơi xuống đất vẫn có thể còn điện
• Điện có thể phóng qua khoảng cách
• Giữ khoảng cách rộng và ngăn người khác vào
• Gọi cấp cứu và gọi điện lực cùng lúc

Với điện áp cao thì việc cứu người là của người có thiết bị và thẩm quyền, không phải của người đi ngang.

Điện giật ở trẻ nhỏ

• Hay do cắm vật vào ổ điện
• Hay do gặm dây sạc
• Vết ở miệng có thể chảy máu muộn
• Luôn cho bác sĩ xem
• Bịt ổ điện và thu gọn dây là cách phòng

Vết bỏng ở miệng do gặm dây có thể chảy máu vài ngày sau khi đã tưởng ổn, nên nhóm này cần được dặn dò kỹ.

Bỏng hoá chất — nguyên tắc chung

• Cởi bỏ quần áo và đồ đã nhiễm hoá chất
• Rửa bằng nước sạch chảy, rất lâu
• Rửa xuôi để nước không chảy sang vùng lành
• Đeo găng nếu người cứu phải chạm vào
• Mang theo nhãn hoá chất khi đi khám

Mang theo nhãn hoặc chụp ảnh chai là việc rất có giá trị, vì hướng xử lý phụ thuộc vào chất cụ thể.

Đừng tìm chất trung hoà

• Phản ứng trung hoà sinh nhiệt
• Nhiệt đó gây bỏng chồng lên bỏng hoá chất
• Mất thời gian đi tìm trong lúc chất vẫn đang phá da
• Nước chảy nhiều là cách pha loãng và mang đi
• Việc trung hoà nếu cần là của cơ sở y tế

Thói quen dội giấm lên bỏng kiềm hoặc dội nước vôi lên bỏng axit là một mẹo sai làm vết nặng thêm.

Vôi bột là trường hợp riêng

• Vôi gặp nước sinh nhiệt mạnh
• Quét bỏ phần bột khô trước
• Rồi mới rửa bằng nhiều nước chảy
• Không xoa vì bột lăn vào sâu hơn
• Đi khám sau khi rửa

Đây là ngoại lệ đáng nhớ với công nhân xây dựng: dội nước lên vôi bột khô là làm nó nóng lên ngay trên da.

Hoá chất vào mắt

• Rửa ngay bằng nước sạch, liên tục, rất lâu
• Mở mi ra để nước vào được
• Rửa xuôi từ trong ra ngoài
• Tháo kính áp tròng nếu tháo được dễ
• Tiếp tục rửa cả trên đường tới viện

Đây là tình huống mà thời gian rửa quyết định thị lực về sau, nên đừng dừng rửa để đi tìm gì khác.

Các hoá chất quanh nhà hay gây bỏng

• Nước tẩy và chất thông cống
• Chất tẩy rửa lò và tẩy bồn cầu
• Vôi và xi măng
• Axit trong bình điện xe
• Thuốc bảo vệ thực vật đậm đặc

Nhóm chất thông cống và tẩy lò gây bỏng sâu mà cảm giác đau lúc đầu có thể không tương xứng.

Hít phải hơi hoá chất

• Ra ngay chỗ thoáng khí
• Không ở lại để dọn
• Ho, khó thở, đau rát ngực thì đi cấp cứu
• Mang theo tên hoá chất
• Không trộn các chất tẩy rửa với nhau

Trộn chất tẩy có thuốc tẩy với chất có tính axit hoặc với amoniac tạo khí độc, và đây là tai nạn xảy ra thật trong nhà.

Bỏng lạnh cũng nằm trong nhóm đặc biệt

• Do đá khô, khí nén, hoặc nhiệt độ rất thấp
• Da trắng sáp, cứng, mất cảm giác
• Làm ấm dần bằng nước ấm vừa phải
• Không chà, không xoa, không dùng nước nóng
• Đi khám vì tổn thương có thể sâu

Chà cho ấm lên là mẹo làm vỡ thêm tế bào đã đóng băng, nên làm ấm phải nhẹ nhàng và từ từ.

Thông tin cần mang khi đi khám

• Tên hoá chất, nồng độ nếu biết
• Ảnh nhãn chai
• Thời điểm tiếp xúc
• Đã rửa bao lâu
• Với điện thì điện áp và thời gian tiếp xúc

Với bỏng hoá chất thì tên chất quyết định hướng điều trị, nên đừng bỏ chai đi trước khi tới viện.

Phòng ở nơi làm việc và ở nhà

• Kính và găng phù hợp với chất đang dùng
• Để hoá chất trong chai gốc có nhãn
• Không sang chiết vào chai nước uống
• Khoá tủ hoá chất khi có trẻ nhỏ
• Biết chỗ vòi nước rửa gần nhất

Sang chiết hoá chất vào chai nước là nguyên nhân của nhiều ca ngộ độc và bỏng đường tiêu hoá ở trẻ.

Biết mình đang ở mức nào

• Điện giật thì luôn đi khám, kể cả khi thấy bình thường
• Điện áp cao thì gọi cấp cứu và gọi điện lực
• Bỏng hoá chất thì rửa lâu rồi đi khám
• Hoá chất vào mắt thì rửa liên tục và đi cấp cứu
• Hít hơi hoá chất kèm khó thở thì đi cấp cứu

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của mình.

Câu hỏi thường gặp