Gãy xương ở trẻ em — xương trẻ gãy khác xương người lớn

Xương trẻ mềm hơn và có vùng sụn đang phát triển ở hai đầu, nên kiểu gãy khác, cách xử lý khác và thời gian theo dõi dài hơn.

Bốn điểm khác của xương trẻ

• Mềm và dẻo hơn nên hay nứt một bên thay vì đứt hẳn
• Có vùng sụn đang phát triển ở gần hai đầu
• Màng bọc xương dày và khoẻ, giữ ổ gãy tốt hơn
• Liền rất nhanh so với người lớn
• Còn khả năng tự sửa một phần lệch

Bốn điểm này vừa là lợi thế vừa là lý do phải theo dõi khác — lợi thế ở tốc độ liền, rủi ro ở vùng sụn.

Vùng sụn tăng trưởng

• Nằm gần hai đầu xương dài
• Là nơi xương dài ra theo tuổi
• Mềm hơn phần xương còn lại
• Tổn thương ở đó có thể ảnh hưởng sự phát triển
• Đóng lại khi trẻ hết tuổi phát triển

Đây là lý do một chấn thương trông như bong gân ở trẻ vẫn cần bác sĩ xem — ở tuổi đó, vùng sụn yếu hơn dây chằng.

Các kiểu gãy riêng của trẻ

• Nứt một bên, bên kia chỉ cong, như cành cây tươi
• Xương cong đi mà không có đường nứt rõ
• Lún nhẹ ở đầu xương
• Gãy qua vùng sụn tăng trưởng
• Gãy dưới màng bọc xương, ít di lệch

Những kiểu này có thể không thấy rõ trên phim, nên bác sĩ có thể so với bên đối diện hoặc chụp lại sau.

Dấu hiệu ở trẻ khó nhận hơn

• Trẻ không kể được đau chỗ nào
• Giữ một tay bất động hoặc không chịu đứng
• Khóc khi bị chạm vào một vùng
• Sưng có thể ít
• Không muốn chơi như thường

Với trẻ thì việc bỏ một hoạt động quen làm hằng ngày là dấu hiệu đáng tin hơn cả mức khóc.

Bán trật khuỷu do bị kéo tay

• Xảy ra khi người lớn kéo hoặc nhấc trẻ bằng một tay
• Trẻ giữ khuỷu hơi gấp, không chịu dùng tay
• Thường không sưng nên dễ bị bỏ qua
• Đừng tự xoay hay kéo tay trẻ
• Cho bác sĩ xem

Không nhấc trẻ bằng cách kéo một cánh tay là quy tắc nhỏ phòng được hoàn toàn nhóm này.

Hoàn cảnh hay xảy ra

• Té từ giường, sofa, cầu thang
• Té khi chơi ở sân trường
• Té xe đạp, xe scooter
• Chơi cầu trượt, nhà hơi, bạt nhảy
• Kẹp tay vào cửa

Bạt nhảy và nhà hơi là nhóm gây chấn thương nhiều hơn người ta tưởng, nhất là khi nhiều trẻ chơi cùng lúc.

Sơ cứu cho trẻ

• Giữ nguyên chi ở vị thế trẻ thấy đỡ đau
• Cố định tạm bằng bìa cứng có lót, hoặc buộc vào thân
• Chườm lạnh qua khăn
• Không cho ăn uống nếu sẽ đi khám ngay
• Không nắn, không kéo

Với trẻ thì việc trấn an và giải thích trước từng bước giúp cố định dễ hơn nhiều so với giữ chặt trẻ lại.

Té đập đầu kèm theo

• Kiểm cả dấu hiệu chấn thương đầu
• Nôn nhiều lần, li bì, quấy bất thường
• Té từ độ cao trên tầm người thì nên cho bác sĩ xem
• Kể rõ độ cao và bề mặt té xuống
• Đừng chỉ tập trung vào chỗ gãy

Người lớn thường chú ý vào tay chân biến dạng mà bỏ qua phần đầu, trong khi phần đầu mới là nhóm cần theo dõi gấp.

Bó bột cho trẻ

• Thời gian thường ngắn hơn người lớn
• Trẻ hay làm ướt và làm bẩn bột
• Trẻ hay nhét đồ vào trong bột
• Cắt ngắn móng tay, mặc áo rộng
• Kiểm ngón tay ngón chân mỗi ngày

Với trẻ thì phần giữ bột nguyên vẹn là việc của người lớn, nên hãy kiểm mỗi ngày thay vì chờ trẻ nói.

Dấu hiệu phải quay lại ngay

• Trẻ đau tăng lên, quấy nhiều hơn
• Ngón tay ngón chân tái, lạnh
• Trẻ không cử động được ngón
• Bột ướt, nứt, hoặc lỏng ra
• Có mùi lạ từ trong bột

Trẻ không diễn đạt được cảm giác tê, nên việc quan sát ngón và quan sát mức quấy là cách duy nhất.

Vì sao phải theo dõi lâu hơn

• Tổn thương vùng sụn có thể ảnh hưởng phát triển
• Chi có thể dài lệch hoặc lệch trục dần
• Diễn biến xuất hiện sau nhiều tháng tới nhiều năm
• Phát hiện sớm thì có cách can thiệp
• Cần tái khám theo hẹn dài hạn

Đây là điểm khác lớn nhất so với người lớn: hết đau và tháo bột không phải là kết thúc theo dõi.

Những gì cần để ý trong nhiều tháng sau

• So chiều dài hai chi
• Xem chi có lệch trục khi trẻ đứng thẳng
• Xem tầm cử động của khớp gần đó
• Xem trẻ có dùng tay chân đó bình thường
• Báo cho bác sĩ nếu thấy khác

So hai bên là phép kiểm đơn giản mà người ở nhà làm được, và nó phát hiện được điều mà một lần tái khám có thể bỏ qua.

Bác sĩ sẽ hỏi hoàn cảnh xảy ra

• Đó là quy trình bình thường
• Kiểu gãy phải khớp với cơ chế được kể
• Kể đúng giúp chẩn đoán chính xác
• Đừng bớt chi tiết vì sợ bị đánh giá
• Ghi lại giờ và diễn biến khi còn nhớ rõ

Người trông trẻ có mặt lúc xảy ra nên là người kể, vì thông tin truyền qua vài người thường mất chi tiết.

Phòng trong nhà và khi chơi

• Cửa chắn ở đầu cầu thang
• Không để trẻ nhỏ một mình trên giường cao
• Mũ bảo hiểm và đồ bảo hộ khi đạp xe
• Giới hạn số trẻ cùng chơi trên bạt nhảy
• Kiểm sân chơi có nền giảm chấn

Mũ bảo hiểm cho trẻ đạp xe trong sân cũng đáng đeo, vì phần lớn té xảy ra ở chỗ quen chứ không ở đường xa.

Quay lại vận động và thể thao

• Theo thời điểm bác sĩ cho phép
• Bắt đầu bằng hoạt động nhẹ
• Tránh môn đối kháng trong giai đoạn đầu
• Nói với giáo viên thể dục ở trường
• Trẻ thường muốn quay lại sớm hơn mức nên

Nói với nhà trường là bước hay bị bỏ, và nó cần thiết vì trẻ ở trường nhiều giờ mà không có người nhà bên cạnh.

Biết mình đang ở mức nào

• Trẻ giữ một chi bất động thì cho bác sĩ xem
• Biến dạng hoặc không tì được thì đi ngay
• Té từ trên cao hoặc đập đầu thì đi khám
• Chấn thương gần khớp ở trẻ thì luôn nên khám
• Đi tái khám dài hạn theo hẹn dù trẻ đã chơi bình thường

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của con mình.

Câu hỏi thường gặp