Gãy xương ở người lớn tuổi — cái gãy là hệ quả, cái té là nguyên nhân

Xử lý chỗ gãy là việc của bác sĩ. Nhưng nếu không tìm ra vì sao té thì lần sau sẽ lại té, và lần sau thường nặng hơn.

Vì sao xương yếu đi theo tuổi

• Quá trình phá xương vượt quá quá trình xây lại
• Mật độ xương giảm dần sau một độ tuổi
• Phụ nữ sau tuổi mãn kinh giảm nhanh hơn
• Ít vận động làm giảm thêm
• Một số bệnh và thuốc làm giảm nhanh hơn

Hệ quả là cùng một cú té, người bốn mươi thì bầm còn người bảy mươi thì gãy.

Những vị trí hay gãy nhất

• Cổ xương đùi, vùng bẹn
• Đầu dưới xương cẳng tay, vùng cổ tay
• Xương đốt sống
• Xương cánh tay vùng vai
• Xương chậu

Cổ tay hay gãy khi chống tay lúc té, còn cổ xương đùi hay gãy khi té ngồi hoặc té ngang.

Gãy đốt sống có thể không có cú té nào

• Xảy ra khi bê vật nặng hoặc chỉ khi ho mạnh
• Đau lưng xuất hiện đột ngột
• Có thể làm lưng gù dần và thấp đi
• Nhiều ca không được phát hiện
• Đau lưng mới ở người lớn tuổi nên được khám

Thấp đi vài xăng ti mét và lưng gù dần là dấu hiệu có thể đã có gãy đốt sống mà không ai để ý.

Vì sao phải tìm nguyên nhân té

• Té thường có nguyên nhân sửa được
• Không sửa thì lần té sau sẽ tới
• Té lần hai thường nặng hơn lần một
• Nỗi sợ té làm người bệnh ít vận động rồi yếu thêm
• Đây là phần điều trị, không phải phần phụ

Điểm thứ tư tạo một vòng xấu: sợ té nên ít đi, ít đi nên yếu, yếu nên càng dễ té.

Nhóm nguyên nhân té từ cơ thể

• Chóng mặt khi đứng lên do tụt huyết áp
• Thị lực kém, đục thuỷ tinh thể
• Yếu cơ chân
• Vấn đề thăng bằng và tiền đình
• Đau khớp làm bước đi không vững

Chóng mặt khi đứng lên là nguyên nhân rất hay gặp và nó thường liên quan tới thuốc đang dùng.

Thuốc là nguyên nhân bị bỏ qua nhiều nhất

• Một số nhóm thuốc gây chóng mặt hoặc buồn ngủ
• Thuốc hạ huyết áp có thể làm tụt khi đứng lên
• Dùng nhiều thuốc cùng lúc làm nguy cơ tăng
• Thuốc ngủ và thuốc an thần làm đi đứng không vững
• Mang toàn bộ danh sách thuốc đi khám

Đừng tự ngừng thuốc nào; việc cần làm là mang cả danh sách để bác sĩ xem có thể điều chỉnh gì.

Nhóm nguyên nhân té từ môi trường

• Nhà tối, hành lang không có đèn đêm
• Thảm trơn, thảm có mép cuộn lên
• Dây điện, vật cản trên đường đi
• Nhà tắm trơn, không có tay nắm
• Bậc thềm không rõ, cầu thang thiếu tay vịn

Môi trường không cạn như ý chí — sửa năm chỗ này hiệu quả hơn nhắc nhau đi cẩn thận.

Việc phòng té trong nhà

• Đèn đêm ở hành lang và nhà vệ sinh
• Bỏ thảm rời hoặc dán mép cố định
• Lắp tay nắm trong nhà tắm và cạnh bồn cầu
• Thảm chống trơn trong nhà tắm
• Dọn đường đi, thu gọn dây

Đây là danh sách rẻ nhất trong cả bài và nó có tác dụng đo được, nên nó đáng làm trước mọi việc khác.

Giày dép và quần áo

• Dép có đế chống trơn, quai giữ chắc
• Không đi dép lê rộng trong nhà
• Không đi chân trần trên sàn trơn
• Quần không quá dài để không đạp phải
• Đổi dép đã mòn đế

Dép lê rộng là nguyên nhân té rất phổ biến và đổi nó là việc làm được ngay hôm nay.

Vì sao vận động lại sớm là điều trị

• Nằm lâu gây yếu cơ rất nhanh
• Tăng nguy cơ viêm phổi
• Tăng nguy cơ loét do tì đè
• Tăng nguy cơ huyết khối ở chân
• Làm giảm khả năng tự chăm sóc về sau

Đây là lý do với một số vị trí gãy, bác sĩ ưu tiên phương án cho người bệnh ngồi và đi lại sớm.

Sau gãy cổ xương đùi

• Là loại gãy có ảnh hưởng lớn nhất tới chức năng
• Thường cần can thiệp để vận động lại sớm
• Cần chương trình phục hồi sau đó
• Cần người hỗ trợ trong giai đoạn đầu
• Kết quả phụ thuộc nhiều vào việc tập lại

Phần phục hồi sau mổ quyết định người bệnh có tự đi lại được như trước hay không, nên đừng bỏ.

Loãng xương cần được đánh giá

• Gãy với lực nhẹ là dấu hiệu nên đo mật độ xương
• Có xét nghiệm và phương tiện đo cụ thể
• Có các phương án điều trị
• Cần đánh giá cả nguyên nhân thứ phát
• Hãy hỏi bác sĩ về việc đo và điều trị

Một lần gãy do lực nhẹ làm nguy cơ gãy lần sau tăng lên rõ, nên đây là lúc nên đo chứ không phải chờ thêm.

Dinh dưỡng và vận động cho xương

• Đủ chất đạm trong bữa ăn
• Đủ các chất liên quan tới xương
• Ra ngoài trời một lát mỗi ngày
• Đi bộ và bài tập chịu tải nhẹ
• Bài tập thăng bằng có bằng chứng phòng té

Tập thăng bằng là phần hiệu quả nhất mà ít người làm, và nó có thể tập ngay tại nhà với một cái ghế tựa.

Người sống một mình

• Điện thoại luôn mang theo người
• Số người thân dán ở chỗ dễ thấy
• Hẹn gọi kiểm mỗi ngày với người thân
• Cân nhắc thiết bị báo khi té
• Không leo ghế, không tự đổi bóng đèn

Nằm dưới sàn nhiều giờ sau khi té gây hậu quả nặng hơn chính chỗ gãy, nên cách gọi được người là việc phải tính trước.

Sau khi ra viện

• Sắp lại nhà trước khi người bệnh về
• Sắp đồ dùng trong tầm với
• Có người hỗ trợ giai đoạn đầu
• Theo chương trình tập đã được hướng dẫn
• Đi tái khám đúng hẹn

Sửa nhà trước khi người bệnh về là việc nên làm trong lúc còn đang nằm viện, không để tới lúc về mới tính.

Biết mình đang ở mức nào

• Người lớn tuổi té thì nên cho bác sĩ xem dù thấy đi được
• Đau bẹn và không tì được thì đi ngay
• Đau lưng mới xuất hiện thì nên khám
• Té nhiều lần thì phải tìm nguyên nhân, không chỉ chữa chỗ đau
• Gãy với lực nhẹ thì nên đo mật độ xương

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của mình.

Câu hỏi thường gặp