Kỹ thuật cầm máu rất đơn giản, và điều hay làm hỏng nó là sự sốt ruột.
Nguyên tắc cơ bản
- Ép trực tiếp lên chỗ chảy máu
- Dùng gạc hoặc vải sạch
- Ép liên tục
- Đủ lâu không nhấc ra xem
- Nâng cao vùng bị thương nếu được
Ép đúng chỗ và ép liên tục hiệu quả hơn ép thật mạnh trong chốc lát.
Vì sao không nên nhấc ra xem
- Cục máu đông cần thời gian hình thành
- Nhấc ra là phá nó
- Phải bắt đầu lại từ đầu
- Kiên nhẫn là phần khó nhất
- Xem đồng hồ thay vì đoán
Xem đồng hồ giúp không nhấc gạc ra quá sớm vì sốt ruột.
Khi gạc thấm đẫm
- Đặt thêm lớp mới lên trên
- Không bóc lớp cũ ra
- Tiếp tục ép
- Giữ nguyên vị trí ép
- Gọi trợ giúp nếu vẫn không cầm
Đặt thêm lớp lên trên chứ đừng bóc lớp cũ đang dính vào cục máu đông.
Về việc nâng cao
- Nâng cao hơn mức tim nếu được
- Giúp giảm lượng máu tới
- Kết hợp với ép trực tiếp
- Không nâng nếu nghi gãy xương
- Không thay được việc ép
Không nâng chi lên nếu nghi có gãy xương ở đó.
Về vật liệu dùng để ép
- Gạc vô trùng là tốt nhất
- Không có thì dùng vải sạch
- Khăn sạch cũng được
- Không dùng bông có sợi rời
- Thứ có sẵn còn hơn chờ đồ đúng chuẩn
Trong tình huống gấp thì một chiếc khăn sạch còn hơn là chờ tìm gạc.
Về garô
- Chỉ dùng trong tình huống rất đặc biệt
- Làm sai có thể gây hại nặng
- Không phải biện pháp đầu tiên
- Ép trực tiếp và gọi cấp cứu trước
- Để nhân viên y tế quyết định
Garô là biện pháp cuối chứ không phải phản xạ đầu tiên.
Về việc gọi trợ giúp sớm
- Gọi khi máu chảy nhiều
- Gọi khi không cầm được
- Vừa gọi vừa tiếp tục ép
- Nhờ người khác gọi
- Không đợi tới khi quá muộn
Nhờ người khác gọi trong khi mình tiếp tục ép là cách chia việc hợp lý.
Dấu hiệu mất máu nhiều
- Da tái và lạnh
- Vã mồ hôi
- Tim đập nhanh
- Chóng mặt hoặc lơ mơ
- Thở nhanh
Những dấu hiệu này là tình huống cấp cứu cần gọi ngay.
Chăm sóc trong lúc chờ
- Cho nằm xuống
- Giữ ấm
- Tiếp tục ép
- Không cho ăn uống
- Trấn an và theo dõi
Không cho ăn uống khi đang chờ vì có thể cần can thiệp y tế.
Về chảy máu mũi
- Ngồi hơi cúi về phía trước
- Bóp chặt phần mềm của mũi
- Giữ liên tục
- Thở bằng miệng
- Không ngửa đầu ra sau
Ngửa đầu ra sau chỉ làm máu chảy xuống họng chứ không cầm được.
Khi chảy máu mũi hay tái diễn
- Không khí khô là yếu tố hay gặp
- Ngoáy mũi cũng vậy
- Một số thuốc ảnh hưởng
- Tái diễn nhiều lần thì đi khám
- Không tự dùng thuốc
Chảy máu mũi tái diễn nhiều lần là lý do đi khám chứ không phải chuyện nhỏ.
Về vết cắt ở đầu và mặt
- Thường chảy máu nhiều
- Trông đáng sợ hơn mức độ thật
- Vẫn ép trực tiếp
- Nên được khám
- Liên quan thẩm mỹ về sau
Vết ở da đầu chảy máu nhiều nên trông đáng sợ hơn mức độ thật.
Về người đang dùng thuốc chống đông
- Máu khó cầm hơn
- Cần ép lâu hơn
- Ngưỡng đi khám thấp hơn
- Nói rõ với nhân viên y tế
- Không tự bỏ thuốc
Nói rõ mình đang dùng thuốc chống đông ngay khi tới cơ sở y tế.
Ép ở đâu cho đúng chỗ
- Ép ngay trên vết, không ép chệch sang bên
- Dùng cả lòng bàn tay cho vết rộng
- Dùng hai ngón cho vết nhỏ
- Giữ nguyên một điểm, không xoa
- Nhờ người khác giữ nếu tay mỏi
Ép chệch chỗ là lý do nhiều người ép rất lâu mà máu vẫn không cầm.
Bao lâu mới được nhấc ra xem
- Ép liên tục nhiều phút không nhấc
- Đếm thời gian thay vì ước lượng
- Gạc ướt thì chồng lớp mới lên trên
- Không bóc lớp cũ ra
- Máu vẫn qua lớp thứ ba thì đi khám
Cục máu đông cần thời gian yên tĩnh để hình thành, và mỗi lần nhấc gạc là một lần bắt đầu lại.
Nâng cao vùng bị thương
- Đưa phần bị thương lên cao hơn tim nếu được
- Giảm áp lực máu tới chỗ đó
- Kê gối hoặc tựa vào tường
- Vẫn ép trong lúc nâng
- Không làm nếu nghi có gãy xương
Đây là việc không tốn gì mà hỗ trợ rõ cho bước ép, nhưng phải bỏ qua khi nghi xương bị gãy.
Về việc giữ bình tĩnh
- Máu trông nhiều hơn thực tế
- Hoảng làm thao tác sai
- Làm theo thứ tự đã biết
- Trấn an người bị thương
- Biết trước cách làm giúp bình tĩnh hơn
Lượng máu nhìn thấy luôn có vẻ nhiều hơn thực tế.
Cách nghĩ thực tế
- Ép trực tiếp và liên tục là kỹ thuật chính
- Không nhấc gạc ra xem giữa chừng
- Thấm đẫm thì đặt thêm lớp lên trên
- Không tự buộc garô
- Chảy máu mũi thì cúi về trước chứ không ngửa ra sau
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy gọi cấp cứu khi máu không cầm được.
Câu hỏi thường gặp
Cầm máu bằng cách nào là đúng?
Ép trực tiếp lên vết thương bằng gạc hoặc vải sạch, ép liên tục và không nhấc ra xem. Nâng cao vùng bị thương nếu có thể.
Nếu gạc thấm đẫm máu thì sao?
Đặt thêm lớp gạc mới lên trên chứ đừng bóc lớp cũ ra, vì bóc ra sẽ phá cục máu đông đang hình thành.
Có nên buộc garô không?
Garô chỉ dùng trong tình huống rất đặc biệt và có thể gây hại nếu làm sai. Hãy ép trực tiếp và gọi cấp cứu thay vì tự buộc garô.
Chảy máu mũi thì làm thế nào?
Ngồi hơi cúi về phía trước, bóp chặt phần mềm của mũi liên tục và thở bằng miệng. Không ngửa đầu ra sau vì máu sẽ chảy xuống họng.