Không có thời điểm bị thương rõ ràng, không có nguồn nhiệt để rời khỏi — nên bỏng nắng là loại bỏng bị coi nhẹ nhất.
Vì sao nó khác mọi loại bỏng khác
- Xảy ra dần trong nhiều giờ
- Không có một thời điểm bị thương để nhớ
- Triệu chứng đến sau khi đã vào chỗ mát
- Diện thường rất rộng
- Người bị thường tự chọn ở ngoài nắng
Điểm thứ ba là chỗ nguy hiểm: lúc còn ngoài nắng thì chưa thấy gì, nên người ta ở thêm.
Vì sao đau nhất vào đêm
- Phản ứng viêm cần nhiều giờ mới lên đỉnh
- Da đỏ dần sau khi đã rời nắng
- Đau và rát tăng tới đêm hoặc sáng hôm sau
- Bọng nước nếu có cũng nổi muộn
- Cảm giác lúc chiều không nói được mức độ
Nên đừng dùng cảm giác ngay sau khi vào bóng mát để đánh giá mình đã bị tới mức nào.
Nhiệt độ và tia cực tím là hai thứ khác nhau
- Trời mát vẫn có nhiều tia cực tím
- Mây mỏng cản rất ít
- Tia phản chiếu từ nước, cát, bê tông
- Càng lên cao càng nhiều tia
- Gió làm ta không cảm thấy nóng nhưng tia vẫn tới
Đây là hiểu nhầm phổ biến nhất: người ta cảnh giác theo cảm giác nóng, trong khi thứ gây bỏng thì không nóng.
Bốn việc khi đã bị bỏng nắng
- Vào chỗ mát, che kín khỏi nắng hoàn toàn
- Làm mát da bằng nước mát hoặc khăn ẩm
- Uống nhiều nước
- Dùng loại kem dưỡng dịu nhẹ khi da còn nguyên
- Không ra nắng tiếp cho tới khi lành
Việc cuối là việc khó làm nhất trong chuyến đi biển, nhưng ra nắng tiếp trên da đang bỏng là cách làm vết nặng thêm rất nhanh.
Những thứ không nên bôi
- Dầu, mỡ, bơ, dầu dừa lên vùng đang rát
- Kem đánh răng
- Đá lạnh áp trực tiếp
- Sản phẩm có mùi thơm mạnh hoặc có cồn
- Nước mắm, muối
Các mẹo truyền miệng này giữ nhiệt lại hoặc gây kích ứng thêm trên vùng da đã mất lớp bảo vệ.
Bỏng nắng hay kèm mất nước
- Da bỏng mất nhiều nước hơn bình thường
- Ở ngoài nắng lâu làm mất nước qua mồ hôi
- Khát, khô miệng, nước tiểu vàng đậm
- Chóng mặt khi đứng lên
- Uống nước từng ít, đều đặn
Nhiều người chỉ chú ý vết đỏ trên da mà bỏ qua phần mất nước, trong khi phần sau gây mệt mỏi nhiều hơn.
Khi nào bỏng nắng cần đi khám
- Bọng nước trên diện rộng
- Kèm sốt, ớn lạnh, buồn nôn
- Đau dữ dội không giảm
- Chóng mặt, lú lẫn
- Bỏng nắng ở trẻ nhỏ
Hai dấu hiệu giữa gợi ý người bệnh không chỉ bỏng da mà còn đang chịu tác động toàn thân của nắng nóng.
Say nắng là chuyện khác và nặng hơn
- Thân nhiệt tăng cao
- Lú lẫn, nói nhảm, kích động
- Da nóng, có thể khô hoặc vẫn ướt
- Buồn nôn, đau đầu, co giật
- Là cấp cứu — gọi ngay và làm mát tích cực
Say nắng không phải mức nặng của bỏng nắng mà là một tình trạng riêng, và nó có thể xảy ra mà da chưa đỏ.
Chỉ số tia cực tím dùng thế nào
- Xem trong ứng dụng thời tiết
- Chỉ số càng cao thì thời gian an toàn càng ngắn
- Cao nhất vào khoảng giữa trưa
- Cao cả khi nhiệt độ không cao
- Dùng nó để quyết định giờ ra ngoài
Xem chỉ số này thay vì xem nhiệt độ là thay đổi nhỏ mà hiệu quả, nhất là với người làm việc ngoài trời.
Che chắn hiệu quả hơn kem
- Áo dài tay, vải dệt dày
- Mũ vành rộng che cả tai và sau cổ
- Kính chống tia cực tím
- Bóng râm và dù
- Đổi giờ làm việc ngoài trời nếu được
Quần áo che không cần bôi lại, không trôi theo mồ hôi, và không phụ thuộc việc bôi đủ dày — nên nó đáng tin hơn kem.
Dùng kem chống nắng cho đúng
- Bôi trước khi ra nắng theo hướng dẫn sản phẩm
- Bôi đủ lượng, phần lớn người bôi quá ít
- Bôi lại nhiều lần trong ngày
- Bôi lại sau khi tắm, sau khi ra mồ hôi
- Đừng bỏ qua tai, sau cổ, mu bàn chân, môi
Hãy hỏi dược sĩ khi chọn sản phẩm nếu da mình dễ kích ứng hoặc đang dùng thuốc bôi khác.
Một số thuốc làm da nhạy nắng hơn
- Có nhóm thuốc làm da phản ứng mạnh với nắng
- Cả thuốc uống và thuốc bôi đều có thể vậy
- Biểu hiện là cháy nắng rất nhanh với thời gian ngắn
- Đọc phần lưu ý của thuốc đang dùng
- Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ
Người thấy mình đột ngột cháy nắng dễ hơn trước nên xem lại các thuốc mới dùng, vì đó là manh mối thường bị bỏ qua.
Trẻ nhỏ và nắng
- Da trẻ mỏng hơn và dễ bỏng hơn
- Che bằng quần áo và bóng râm là ưu tiên
- Hỏi bác sĩ trước khi dùng kem cho trẻ rất nhỏ
- Bỏng nắng ở trẻ nên cho bác sĩ xem
- Xe đẩy cần mái che thật, không chỉ khăn phủ
Khăn phủ kín xe đẩy làm nóng bên trong mà không che được tia phản chiếu, nên mái che thoáng là lựa chọn tốt hơn.
Da đang lành sau bỏng nắng
- Bong da là diễn biến bình thường
- Không bóc phần da đang bong
- Giữ ẩm cho da mới
- Che nắng hoàn toàn trong nhiều tuần
- Ngứa là dấu hiệu đang lành
Bóc da bong là việc rất khó cưỡng nhưng nó làm lộ lớp còn non và kéo dài thời gian hồi phục.
Tác động tích luỹ là phần đáng lo nhất
- Mỗi lần cháy nắng để lại tổn thương cộng dồn
- Da sạm, nám, đốm nâu xuất hiện dần
- Da nhăn và mỏng đi sớm hơn tuổi
- Nguy cơ ung thư da tăng theo tổng lượng tiếp xúc
- Cháy nắng thời nhỏ có ảnh hưởng lâu dài
Đây là lý do việc che nắng đáng làm ngay cả khi lần cháy nắng nào cũng tự khỏi sau một tuần.
Biết mình đang ở mức nào
- Đỏ nhẹ, không bọng nước thì làm mát, bù nước, che nắng
- Bọng nước diện rộng thì đi khám
- Kèm sốt, buồn nôn, chóng mặt thì đi khám
- Lú lẫn hoặc thân nhiệt rất cao thì gọi cấp cứu
- Trẻ nhỏ bị cháy nắng thì nên cho bác sĩ xem
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về trường hợp cụ thể của mình.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bỏng nắng đau nhất vào đêm?
Vì phản ứng viêm trong da cần nhiều giờ mới đạt mức cao nhất. Lúc rời khỏi nắng thì da chỉ mới hơi hồng, và đỉnh điểm thường tới sau đó.
Trời mát hoặc nhiều mây thì có bị bỏng nắng không?
Có. Nhiệt độ ngoài trời và lượng tia cực tím là hai thứ khác nhau. Mây mỏng cản rất ít tia, nên trời mát vẫn cháy nắng được.
Bôi kem chống nắng một lần cho cả ngày có đủ không?
Không đủ. Kem giảm tác dụng do mồ hôi, nước và ma sát với quần áo, nên cần bôi lại nhiều lần trong ngày theo hướng dẫn trên sản phẩm.
Bỏng nắng có bọng nước thì làm gì?
Đừng chọc bọng, làm mát và che kín khỏi nắng, rồi đi khám. Bỏng nắng có bọng nước trên diện rộng hoặc kèm sốt là lúc cần bác sĩ xem.