Sẹo lồi là quá trình lành không biết dừng lại. Nó lan ra ngoài vết ban đầu và không tự nhỏ đi, nên nó cần được xử lý khác.
Chuyện gì xảy ra trong sẹo lồi
- Giai đoạn tạo mô không dừng đúng lúc
- Sợi tạo sẹo tiếp tục được sản xuất quá mức
- Chúng xếp lộn xộn và dày lên
- Mô lan ra cả vùng da lành quanh đó
- Mạch máu trong đó nhiều nên sẹo đỏ
Điểm thứ tư là điều làm nó khác mọi loại sẹo khác: nó không tôn trọng ranh giới của vết thương ban đầu.
Cách nhận ra
- Gồ cao, bề mặt bóng, màu đỏ hoặc tím
- Lan ra ngoài ranh giới vết ban đầu
- Cứng khi ấn
- Ngứa hoặc đau, có khi rát
- Không nhỏ đi sau nhiều tháng
Ngứa và đau là điều ít người biết về sẹo lồi, và nó là lý do nhiều người đi khám chứ không chỉ vì hình thức.
Các vị trí hay bị nhất
- Dái tai, sau khi bấm lỗ
- Vùng xương ức và giữa ngực
- Vai và bả vai
- Vùng hàm dưới và cổ
- Lưng trên
Điểm chung của các vị trí này là da ở đó chịu lực căng cao, và đó là một phần lý do.
Yếu tố làm nguy cơ cao hơn
- Tiền sử gia đình
- Nước da sẫm hơn
- Tuổi trẻ và tuổi dậy thì
- Vết bị nhiễm trùng trong giai đoạn lành
- Vết chịu lực căng liên tục
Hai yếu tố cuối là hai yếu tố đổi được, nên chúng là chỗ để can thiệp phòng ngừa.
Các biện pháp không xâm lấn
- Tấm dán chứa si-li-côn
- Gel si-li-côn bôi
- Băng ép hoặc áo ép cho vùng rộng
- Cần dùng đủ thời gian mỗi ngày
- Cần kiên trì nhiều tháng
Nhóm này là bước đầu thường được dùng, và lý do nó thất bại phần lớn là do dùng không đủ đều.
Các phương án bác sĩ có thể dùng
- Tiêm thuốc vào sẹo
- Áp lạnh
- Các phương pháp dùng thiết bị chuyên dụng
- Cắt bỏ kết hợp biện pháp khác
- Xạ trị liều thấp trong một số trường hợp chọn lọc
Bài này không nêu tên thuốc, liều hay phác đồ; việc chọn phương án là của bác sĩ da liễu hoặc bác sĩ phẫu thuật.
Vì sao cắt đơn thuần thường tái lại
- Cắt tạo ra một vết thương mới
- Cơ thể vẫn có xu hướng tạo mô quá mức
- Sẹo mới có thể to hơn sẹo cũ
- Nên cắt thường được kết hợp với biện pháp khác
- Đó là lý do đừng tự tìm nơi cắt cho nhanh
Đây là điểm quan trọng nhất trong bài: cắt mà không kèm biện pháp chống tái lại thì rủi ro làm nặng thêm.
Kỳ vọng hợp lý
- Mục tiêu thường là làm phẳng và giảm triệu chứng
- Không phải xoá hẳn
- Cần nhiều lần điều trị
- Có thể tái lại và cần theo dõi dài
- Kết quả khác nhau giữa từng người
Nơi nào hứa xoá hẳn sẹo lồi trong một lần thì đó là dấu hiệu nên tìm hiểu thêm trước khi quyết.
Phòng ở người đã biết mình dễ bị
- Nói với bác sĩ trước khi mổ theo kế hoạch
- Cân nhắc kỹ việc bấm lỗ tai, xỏ khuyên, hình xăm
- Tránh thủ thuật thẩm mỹ không cần thiết ở vùng nguy cơ
- Chăm vết thương kỹ trong giai đoạn đầu
- Bắt đầu biện pháp phòng sớm nếu được chỉ định
Người đã có một sẹo lồi thì nên coi mình thuộc nhóm nguy cơ cho mọi vết sau này, và nói điều đó với bác sĩ.
Giảm căng lên vết trong giai đoạn lành
- Lực căng là yếu tố thúc đẩy
- Dán băng giảm căng theo hướng dẫn
- Hạn chế cử động mạnh vùng đó thời gian đầu
- Không để vết bị kéo giãn liên tục
- Áp dụng trong nhiều tuần, không chỉ vài ngày
Đây là biện pháp rẻ và làm được ngay, và nó có tác dụng rõ nhất ở vùng vai, ngực và lưng.
Phòng nhiễm trùng cũng là phòng sẹo lồi
- Nhiễm trùng kéo dài giai đoạn viêm
- Giai đoạn viêm kéo dài thúc đẩy tạo mô quá mức
- Giữ vết sạch trong giai đoạn đầu
- Đi khám sớm khi có dấu hiệu nhiễm trùng
- Đừng đắp lá hoặc bôi thứ không rõ lên vết
Liên hệ này ít được nói tới, nhưng nó là một lý do nữa để chăm vết thương tử tế ngay từ đầu.
Sống với triệu chứng
- Ngứa thì giữ ẩm và chườm mát nhẹ
- Không cào lên bề mặt sẹo
- Mặc vải mềm, tránh cọ
- Che nắng cho vùng sẹo
- Nói với bác sĩ nếu ngứa hoặc đau nhiều
Ngứa và đau là triệu chứng điều trị được, nên đừng coi nó là thứ phải chịu vì sẹo đã có rồi.
Những gì nên cẩn thận
- Kem trộn không rõ thành phần
- Nơi hứa xoá sẹo trong một lần
- Tự đắp lá, chà chanh, chà muối lên sẹo
- Tự cắt hoặc buộc chỉ cho sẹo rụng
- Thiết bị tự mua không rõ nguồn gốc
Cách buộc chỉ cho sẹo rụng là mẹo lưu truyền gây nhiễm trùng và thường làm sẹo to hơn.
Biết mình đang ở mức nào
- Sẹo gồ trong ranh giới vết, đang dịu dần thì theo dõi
- Sẹo lan ra ngoài ranh giới thì đi khám da liễu
- Sẹo ngứa hoặc đau nhiều thì đi khám
- Sẹo to ra nhanh thì đi sớm, đừng chờ ổn định
- Đã từng có sẹo lồi thì nói với bác sĩ trước mọi ca mổ
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của mình.
Câu hỏi thường gặp
Sẹo lồi có tự hết không?
Thường không. Khác với sẹo phì đại thường dịu dần, sẹo lồi có xu hướng giữ nguyên hoặc tiếp tục to ra, nên nó cần được bác sĩ đánh giá.
Cắt bỏ sẹo lồi có khỏi không?
Cắt đơn thuần có tỷ lệ tái lại cao, và sẹo mới có thể to hơn sẹo cũ. Vì vậy các phương án thường kết hợp nhiều biện pháp, và đó là quyết định của bác sĩ.
Người dễ bị sẹo lồi có nên bấm lỗ tai không?
Nên cân nhắc và hỏi bác sĩ trước. Dái tai là vị trí điển hình của sẹo lồi, và người đã từng có sẹo lồi ở chỗ khác thì nguy cơ cao hơn.
Tấm dán si-li-côn có tác dụng không?
Nó là một trong những biện pháp không xâm lấn được dùng phổ biến và có cơ sở, nhưng cần dùng đủ thời gian mỗi ngày trong nhiều tháng mới thấy khác biệt.